صائب تبریزی : غزلیات
غزل ۶۸۲۴ - چند در فکر سرا و غم منزل باشی؟
چند در فکر سرا و غم منزل باشی؟ قصاب کاشانی : غزلیات
شماره ۴۶ - نخلی است روزگار و مرا تیشه شیشه است
نخلی است روزگار و مرا تیشه شیشه است سعیدا : غزلیات
شماره ۱۰۹ - چشمم ز گریهٔ دل ناکام روشن است
چشمم ز گریهٔ دل ناکام روشن است صفایی جندقی : غزلیات
شماره ۷۵ - مرا درد از شکیبایی فزون است
مرا درد از شکیبایی فزون است امیر معزی : قصاید
شماره ۳۸۸ - آن غالیه گون زلف بر آن عارض گلگون
آن غالیه گون زلف بر آن عارض گلگون بیدل دهلوی : غزلیات
غزل ۱۰۳۲ - این دور، دور حیز است، وضع متی‌‌که دارد
این دور، دور حیز است، وضع متی‌‌که دارد عطار نیشابوری : باب بیست و هفتم: در نومیدی و به عجز معترف شدن
شماره ۲۸ - هر چند که این حدیث جستی تو بسی
هر چند که این حدیث جستی تو بسی صائب تبریزی : غزلیات
غزل ۳۱۴۱ - زدلسوزان مرا بر سر همین داغ جنون آمد
زدلسوزان مرا بر سر همین داغ جنون آمد مولوی : غزلیات
غزل ۲۹۱ - ای خواب به جان تو زحمت ببری امشب
ای خوابْ به جانِ تو زحمت بِبَری امشب حکیم نزاری : دستورنامه
بخش ۱۴ - شهرت به شرب مدام
چو مشهور گشتم به شرب مدام جویای تبریزی : غزلیات
شماره ۹۵۳ - بی سخن نیست ترا یک سر مو بیش دهن
بی سخن نیست ترا یک سر مو بیش دهن شیخ بهایی : رباعیات
رباعی ۲۵ - آن حرف که از دلت غمی بگشاید
آن حرف که از دلت غمی بگشاید ملک‌الشعرای بهار : مثنویات
شمارهٔ ۵۶ - اتق من شر من احسنت الیه
یکی مرد خودخواه مغرور دون ابوسعید ابوالخیر : رباعیات
رباعی ۵۴۵ - درویشی کن قصد در شاه مکن
درویشی کن قصد در شاه مکن سعدی : باب دوم در احسان
گفتار اندر ثمره جوانمردی
ببخش ای پسر کآدمی زاده صید آرایه های ادبی : آرایه های معنوی
حسن تعلیل
آن است که شاعر یا نویسنده برای سخن خود دلیلی زیبا و شاعرانه می آورد به گونه ای که این دلیل ادبی قدرت قانع کردن مخاطب را دارد. و این علّت سازی مبتنی بر تشبیه است. نکته: دلیلی که شاعر برای ادعای خود می آورد در حقیقت دلیلی واقعی و عقلانی نیست بلکه دلیلی است بر پایه ی ذوق و احساس شاعرانه. مثال 1: نفحات صبح دانی ز چه روی دوست دارم که به روی دوست ماند که برافکند نقابی توضیح: شاعر دلیل دوست داشتن روشنی صبح را در این می داند که به چهره ی معشوق او می ماند آنگاه که نقاب از چهره بر می دارد. مثال 2: از صوفی پرسیدند: هنگام غروب خورشید چرا زرد رو است؟ گفت: از بیم جدایی. عطار نیشابوری : بخش سیزدهم
الحكایة و التمثیل
در رهی محمود میشد با سپاه عطار نیشابوری : باب دوم: در نعت سیدالمرسلین صلّی اللّه علیه و سلّم
شماره ۹ - ای رحمت عالمین، رحمت از تست
ای رحمت عالمین، رحمت از تست امیر پازواری : دوبیتی‌ها
شماره ۶۵ - امیر گنه: مه دِلْ‌رِهْ بئیتهْ ته واکْ
امیر گنه: مه دِلْ‌رِهْ بئیتهْ ته واکْ ملا احمد نراقی : باب چهارم
فصل - صفت انصاف
ضد عصبیت و کتمان حق، انصاف و ایستادن بر حق است و این دو، از صفات کمالیه اند و صاحب آنها در دنیا و آخرت عزیز و محترم، و در نزد خالق و خلق، مقبول و مکرم است.
غزل ۶۸۲۴ - چند در فکر سرا و غم منزل باشی؟
چند در فکر سرا و غم منزل باشی؟ قصاب کاشانی : غزلیات
شماره ۴۶ - نخلی است روزگار و مرا تیشه شیشه است
نخلی است روزگار و مرا تیشه شیشه است سعیدا : غزلیات
شماره ۱۰۹ - چشمم ز گریهٔ دل ناکام روشن است
چشمم ز گریهٔ دل ناکام روشن است صفایی جندقی : غزلیات
شماره ۷۵ - مرا درد از شکیبایی فزون است
مرا درد از شکیبایی فزون است امیر معزی : قصاید
شماره ۳۸۸ - آن غالیه گون زلف بر آن عارض گلگون
آن غالیه گون زلف بر آن عارض گلگون بیدل دهلوی : غزلیات
غزل ۱۰۳۲ - این دور، دور حیز است، وضع متی‌‌که دارد
این دور، دور حیز است، وضع متی‌‌که دارد عطار نیشابوری : باب بیست و هفتم: در نومیدی و به عجز معترف شدن
شماره ۲۸ - هر چند که این حدیث جستی تو بسی
هر چند که این حدیث جستی تو بسی صائب تبریزی : غزلیات
غزل ۳۱۴۱ - زدلسوزان مرا بر سر همین داغ جنون آمد
زدلسوزان مرا بر سر همین داغ جنون آمد مولوی : غزلیات
غزل ۲۹۱ - ای خواب به جان تو زحمت ببری امشب
ای خوابْ به جانِ تو زحمت بِبَری امشب حکیم نزاری : دستورنامه
بخش ۱۴ - شهرت به شرب مدام
چو مشهور گشتم به شرب مدام جویای تبریزی : غزلیات
شماره ۹۵۳ - بی سخن نیست ترا یک سر مو بیش دهن
بی سخن نیست ترا یک سر مو بیش دهن شیخ بهایی : رباعیات
رباعی ۲۵ - آن حرف که از دلت غمی بگشاید
آن حرف که از دلت غمی بگشاید ملک‌الشعرای بهار : مثنویات
شمارهٔ ۵۶ - اتق من شر من احسنت الیه
یکی مرد خودخواه مغرور دون ابوسعید ابوالخیر : رباعیات
رباعی ۵۴۵ - درویشی کن قصد در شاه مکن
درویشی کن قصد در شاه مکن سعدی : باب دوم در احسان
گفتار اندر ثمره جوانمردی
ببخش ای پسر کآدمی زاده صید آرایه های ادبی : آرایه های معنوی
حسن تعلیل
آن است که شاعر یا نویسنده برای سخن خود دلیلی زیبا و شاعرانه می آورد به گونه ای که این دلیل ادبی قدرت قانع کردن مخاطب را دارد. و این علّت سازی مبتنی بر تشبیه است. نکته: دلیلی که شاعر برای ادعای خود می آورد در حقیقت دلیلی واقعی و عقلانی نیست بلکه دلیلی است بر پایه ی ذوق و احساس شاعرانه. مثال 1: نفحات صبح دانی ز چه روی دوست دارم که به روی دوست ماند که برافکند نقابی توضیح: شاعر دلیل دوست داشتن روشنی صبح را در این می داند که به چهره ی معشوق او می ماند آنگاه که نقاب از چهره بر می دارد. مثال 2: از صوفی پرسیدند: هنگام غروب خورشید چرا زرد رو است؟ گفت: از بیم جدایی. عطار نیشابوری : بخش سیزدهم
الحكایة و التمثیل
در رهی محمود میشد با سپاه عطار نیشابوری : باب دوم: در نعت سیدالمرسلین صلّی اللّه علیه و سلّم
شماره ۹ - ای رحمت عالمین، رحمت از تست
ای رحمت عالمین، رحمت از تست امیر پازواری : دوبیتی‌ها
شماره ۶۵ - امیر گنه: مه دِلْ‌رِهْ بئیتهْ ته واکْ
امیر گنه: مه دِلْ‌رِهْ بئیتهْ ته واکْ ملا احمد نراقی : باب چهارم
فصل - صفت انصاف
ضد عصبیت و کتمان حق، انصاف و ایستادن بر حق است و این دو، از صفات کمالیه اند و صاحب آنها در دنیا و آخرت عزیز و محترم، و در نزد خالق و خلق، مقبول و مکرم است.