مَست و خوشی، باده کجا خورده‌یی؟
این مَهِ نو چیست که آوَرْده‌یی؟
ساغَرِ شاهانه گرفتی به کَف
گُلْشِکَرِ نادره پَروَرده‌یی
پَردهٔ ناموسِ کِه خواهی دَرید؟
کافَتِ عقل و اَدَب و پَرده‌یی
می‌شِکُفد از نَظَرَت باغِ دل
ای کِه بهارِ دلِ اَفْسُرده‌یی
آتش در مُلْکِ سُلَیمان زدی
ای که تو موری بِنَیازُرده‌یی
در سَفَر ای شاهِ سَبُک روحِ من
زیرِ قَدَم چَشم و دل اِسْپَرده‌یی
دارد خوبیّ و کَشی‌ بی‌شُمار
رویِ کَسی کِشْ به کَس اِشْمُرده‌یی
بَنده کُنِ هر دلِ آزاده‌یی
زنده کُنِ هر بَدَنِ مُرده‌یی
می‌کُندَت لابه و دَریوزه جان
جانْ بِبَر آن جا که دِلَم بُرده‌یی
جانِ دو صد قَرنْ در انگشتِ توست
چونْت بگویم؟ که تو دَهْ مَرده‌یی
بَسْ کُن تا مُطرب و ساقی شود
آن کِه میْ از باغِ وِیْ اَفْشُرده‌یی

جان و جهان، دوش کجا بوده‌یی؟
نی غَلَطَم، در دلِ ما بوده‌یی
دوشْ زِ هَجْرِ تو جَفا دیده‌ام
ای کِه تو سُلطانِ وَفا بوده‌یی
آه که من دوش چه سان بوده‌ام
آه که تو دوش کِه را بوده‌یی
رَشک بَرَم کاش قَبا بودَمی
چون که در آغوشِ قَبا بوده‌یی
زَهره ندارم که بگویم تورا
‌بی‌منِ بیچاره چرا بوده‌یی؟
یارِ سَبُک روح، به وَقتِ گُریز
تیزتَر از بادِ صَبا بوده‌یی
بی‌تو مرا رنج و بَلا بَند کرد
باش که تو بَندِ بَلا بوده‌یی
رنگِ رُخِ خوبِ تو آخِر گُواست
در حَرَمِ لُطفِ خدا بوده‌یی
رنگْ تو داری، که زِ رنگِ جَهان
پاکی و هم رنگِ بَقا بوده‌یی
آینه‌یی، رنگِ تو عکسِ کسی‌ست
تو زِ همه رنگْ جُدا بوده‌یی

ای دلِ سَرمَست، کُجا می‌پَری؟
بَزمِ تو کو؟ باده کجا می‌خوری؟
مایهٔ هر نَقْش و تورا نَقْشْ نی
دایهٔ هر جان و تو از جانْ بَری
صد مَثَل و نام و لَقَب گفتَمَت
بَرتَری از نام ولَقَب، بَرتَری
چون که تورا در دو جهان خانه نیست
هر نَفَسی رَخت کجا می‌بَری؟
نَقْدِ تورا بُردم من پیشِ عقل
گفتم قیمت کُنَش ای جوهری
صَیر فیِ نَقْدِ مَعانی تویی
سُرمه کَشِ دیدهٔ هر ناظِری
گفت چه دانَم، بِبَرَش پیشِ عشق
عشق بُوَد نَقْدِ تورا مُشتری
چون به سَرِ کوچهٔ عشق آمدیم
دل بِشُد و من بِشُدم بر سَری

از مَهِ من، مَستْ دو صد مُشتری
غَمْزهٔ او سِحْرِ دو صد سامری
هر نَفَسی شُعله زَنَد دین ازو
سوزْ نَهَد در جِگَرِ کافَری
آتشِ دل بَر شُده تا آسْمان
وَزْ تَفِ او گشته اُفُقْ اَحْمَری
دوشْ جَمالِ تو‌‌ هَمی‌شُد شِتاب
در کَفِ او مَشْعَلهٔ آذَری
گفتم هین قَصْدِ کِه داری؟ بگو
شیرِ خدا، حَمله کجا می‌بَری؟
ای تو سُلَیمان به سپاه و لِوا
خاتَمِ تو اَفْسرِ دیو و پَری
جان و رَوان، سخت رَوان می‌رَوی
سویِ من کُشته دَمی نَنْگَری
نَعْرهٔ مَستانِ می‌اَت نَشْنَوی
هیچ کسی را به کسی نَشْمُری
تیز‌‌ هَمی‌کرد خیالش نَظَر
مَحو شُدم در تَفِ آن ناظری
نیست شُدم، نیست، از آن شور، نیست
رفت زِ من مِهْتَری و کِهْتَری
مَفْخَرِ تبریز شَهَم شَمسِ دین
شَرح دَهَد حالِ من، اَرْ مُنْکِری

یا مَلِکَ الْمَغْرِبِ وَالْمَشْرِقِ
مِثْلُکَ فِی الْعالَمِ لَمْ یُخْلَقِ
باده دِهْ ای ساقیِ هر مُتَّقی
بادهٔ شاهَنْشَهیِ راوَقی
جامِ سُخَن بَخش که از تَفِّ او
گردد هر گُنگِ خَرِف مَنْطقی
بر دَرِ حیرت بِکُش اندیشه را
حاکمِ اَرْواح و شَهِ مُطْلَقی
جَنَّتِ حُسنَت چو تَجَلّی کُند
باغْ شود دورخْ بر هر شَقی
چون بِگُریزی نَرَسَد در تو کَس
وَر بِگُریزیم زِ تو، سابقی
ظُلْمَت و نور از تو تَحَیُّر دَرَند
تا تو حَقی یا که تو نورِ حَقی
گشت شب و روز کُنون غَرقِ نور
نیست مَهَت مَغربی و مَشرقی
لابه کُنی، باده دَهی رایگان
ساقیِ دریا صِفَتِ مُشْفِقی
مُرده‌‌ هَمی‌باید و قَلْبِ سَلیم
زیرکی ای خواجه، بُوَد اَحْمَقی
فِکْرَت اگر راحتِ جان‌‌ها بُدی
باده نَجُستی خِرَد و موسِقی
فَرد چرایی تو زِ من؟ گَر مَنی
از چه تو عَذرایی اگر وامِقی؟
غُنچه صِفَت چَشم بِبَستی زِ گُل
رو، به همان خار کَشی لایِقی
خار کَشانند همه، گَر شَهَند
جُز که تو بر گُلْشَنِ جانْ عاشقی
خامُش باش و بِنِگَر فَتْحِ باب
چند پِیِ هر سُخَنِ مُغْلَقی؟

گَر نه شکارِ غَمِ دِلْدارَمی
گَردنِ شیرِ فَلَک اَفْشارَمی
دستِ مَرا بَست، وَگَر نه کُنون
من سَرِ تو بهتر ازین خارَمی
گَر نَبُدی رَشکِ رُخِ چون گُلَش
بُلبُلِ هر گُلْشَن و گُلْزارَمی
گَر گُلِ او دَر نَگُشادی، چرا
خار صِفَت بر سَرِ دیوارَمی؟
نیست یکی کار که او آن نکرد
وَرْنه چرا کاهِل و‌ بی‌کارَمی؟
عشقْ طَبیب است که رَنْجور جوست
وَرْنه چرا خسته و بیمارَمی؟
کُشت خَلیل از پِیِ او چار مُرغ
کاش به قُربانی‌‌‌اَش آن چارَمی
تا پِیِ خوردن به شِکَر خوردَنَش
طوطیِ با صد سَر و مِنْقارَمی
وَزْ جِهَتِ قوتِ دِگَر طوطیان
چون لَبِ او جُمله شِکَر کارَمی
گَر نه دلی داد چو دریا مرا
چون دِگران تُند و جِگَر خوارَمی
در سَرِ من عشق بِپیچید سخت
وَرْنه چرا‌ بی‌دل و دَستارَمی؟
بَر لبِ من دوش بِبوسید یار
وَرْنه چرا با مَزه گُفتارَمی؟
بر خَطِ من نُقطهٔ دولت نَهاد
وَرْنَه چه گردنده چو پَرگارَمی؟
گَر نَه اَمی پَست، کِه دیدی مرا؟
وَرْنَه اَمی مَست بِهَنْجارَمی
چون که زِ مَستی کَژْ و مَژْ می‌رَوَم
کاش که من بر رَهِ هَموارَمی
یا مَثَلِ لاله رُخانِ خوشش
مُعْتَزلی بر سَرِ کُهْسارَمی
بَس، که گَرین بانگِ دُهُل نیستی
هَمچو خیالاتْ در اَسْرارَمی

ای کِه تو از عالَمِ ما می‌رَوی
خوشْ زِ زمین سویِ سَما می‌رَوی
ای قَفَصْ اِشْکَسته و جَسته زِ بَند
پَر بِگُشادی به کجا می‌رَوی؟
سَر زِ کَفَن بَر زَن و ما را بگو
کَزْ وَطَنِ خویش چرا می‌رَوی؟
نی غَلَطَم، عاریه بود این وَطَن
سویِ وَطَنْگاهِ بَقا می‌رَوی
چون زِ قَضا دعوت و فَرمان رَسید
در پِیِ سَرهنگِ قَضا می‌رَوی
یا که زِ جَنّاتْ نَسیمی رَسید
در پِیِ رِضْوانِ رضا می‌رَوی
یا زِ تَجَلّیِ جَلالِ قَدیم
مُضْطَرِب و‌ بی‌سَر و پا می‌رَوی
یا زِ شُعاعاتِ جَمالِ خدا
مَستِ مُلاقاتِ لِقا می‌رَوی
یا زِ بُنِ خُمِّ جهان هَمچو دُرد
صاف شُدی سویِ عُلا می‌رَوی
یا به صِفاتی که خَموشان کنند
خامُش و مَخْفیّ و خَفا می‌رَوی

خَشمْ مَرو خواجه پَشیمان شَوی
جمع نِشین، وَرْنه پَریشان شَوی
طَیره مَشو خیره مَرو زین چَمَن
وَرْنه چو جُغدانْ سویِ ویران شَوی
گَر بِگُریزی زِ خَراجاتِ شهر
بارکَشِ غولِ بیابان شَوی
گَر تو زِ خورشیدِ حَمَل سَر کَشی
بِفْسُری و برفِ زمستان شَوی
روی به جنگ آر و به صَفْ شیروار
وَرْنه چو گُربه تو در اَنْبان شَوی
کَم خور ازین پاچهٔ گاو، ای مَلَک
سیر چَریدی، خَرِ شیطان شَوی
کافِرِ نَفْسَت چو زَبونِ تو شُد
گَر همه کُفری همه ایمان شَوی
رویْ مَکُن تُرش زِ تَلْخیِّ یار
تا زِ عِنایَت گُلِ خَندان شَوی
دست و دَهان را چو بِشویی زِ حِرص
صاحب و هم کاسهٔ سُلطان شَوی
ای دل، یک لحظه تو دیوانه‌یی
باز دَمی خواجهٔ دیوان شَوی
گاه بِدُزدی، رَهِ ایرن زَنی
گاهْ رَوی شِحْنهٔ توران شَوی
گَهْ زِ سپاهان و حِجاز و عِراق
مُطْرِبِ آن ماهِ خُراسان شَوی
بوقَلَمونی چه شود گَر چو عقل
یک صِفَت و یک دل و یکسان شَوی؟
گَر نکُنی این همه خاموش باش
تا به خَموشی هَمگی جان شَوی
رویْ به شَمسُ الحْقِ تبریز کُن
تا مَلِکِ مُلْکِ سُلَیمان شَوی

ای کِه ازین تَنگْ قَفَصْ می‌پَری
رَخت به بالایِ فَلَک می‌بَری
زندگیِ تازه بِبین بعد ازین
چند ازین زندگیِ سَرسَری؟
در هَوَسِ مُشْتَری‌اَت عُمر رفت
ماه بِبین و بِرَه از مُشْتَری
دَلْقِ شِپِشْناک دَراَنْداختی
جانِ برهنه شُده خود خوش تَری
در عِوَضِ دَلْقِ تَنِ چار میخ
بافته‌اَند از صِفَتَت شُشْتَری
جامهٔ این جسم، غُلامانه بود
گیر کُنونْ پیرهَنِ مِهْتَری
مرگْ حَیات است و حَیات است مرگ
عکس نِمایَد نَظَرِ کافَری
جُملهٔ جان‌‌ها که ازین تَن شُدند
حَیّ و نَهانند کُنون چون پَری
گشت سَوارِ فَرَسِ غَیب، جان
باز رَهید از خَر و از خَرخَری
سوخت دَرین آخُرِ دنیا دِلَت
بَهرِ وجوهِ جوِ این لاغَری
پَرده چو بَرخاست اگر این خَرَت
گردد زَرّین، تو دَرو نَنْگَری
بر سَرِ دریاست چو کَشتی رَوان
روح، که بود از تَنِ خود لَنْگَری
گَر چه جُدا گشت زِ دست و زِ پا
فَضْلِ حَقَش داد پَرِ جَعفری
خانهٔ تَن گَر شِکَند، هین مَنال
خواجه یَقین دان که به زندان دَری
چون که زِ زندان و چَهْ آیی بُرون
یوسُفِ مصریّ و شَهْ و سَروَری
چون بِرَهی از چَهْ و از آبِ شور
ماهی‌یی و مُعْتَکِفِ کوثری
باقیِ این را تو بگو، زان که خَلْق
از تو کنند ای شَهِ من، باوَری

باده دِهْ، ای ساقیِ هر مُتَّقی
بادهٔ شاهَنْشَهیِّ راوَقی
جامِ سُخَن بَخش که از تَفِّ او
گردد دیوارِ سِیَه مَنْطقی
بَردَر و بِشْکَن غَم و اندیشه را
حاکِم و سُلطان و شَهِ مُطْلَقی
چون بِگُریزی نَرَسَد در تو کَس
وَرْ بِگُریزیم تو خود سابقی
جَنَّتِ حُسْنَت چو تَجَلّی کُند
باغْ شود دوزخْ بر هر شَقی
ظُلْمَت و نور از تو تَحَیُّر دَرَند
تا تو حَقی یا که تو نورِ حَقی
گشت شب و روز زِ تو غَرقِ نور
نیست مَهَت مَغربی و مَشرقی
لابه کُنی، باده دِهی رایگان
ساقیِ دریا صِفَتِ مُشْفِقی
مَستْ قبول آمد قَلْب و سَلیم
زیرکی این جاست همه اَحْمَقی
زیرکی اَرْ شَرطِ خوشی‌‌ها بُدی
باده نَجُستی خِرَد و موسِقی
فَرد چرایی تو اگر یارَکی؟
از چه تو عَذرایی اگر وامِقی؟
غُنچه صِفَت خویش زِ گُل دَرکَشی
رو بِکَش آن خار، بِدان لایقی
خار کَشانند، اگر چه شَهَند
جُز تو که بر گُلْشَنِ جانْ عاشقی
خامُش باش و بِنِگَر فَتْحِ باب
چند پِیِ هر سُخَنِ مُغْلَقی

صد دل و صد جانْ به دَمی دادَمی
وَزْ جِهَتِ دادنِ جانْ شادَمی
وَرْ تَنِ من خاک بُدی این نَفَس
جُمله گُل و عشق و هَوَس زادَمی
از جِهَتِ کِشتِ غَمَش آبَمی
وَزْ جِهَتِ خَرمَنِ او بادَمی
گَر نَدَمیدی غَمِ او در دِلَم
چون دِگران‌ بی‌دَم و فَریادَمی
گَر نَبُدی غَیرتِ شیرینِ من
فَخْرِ دو صد خُسرو و فَرهادَمی
گَر نَشِکَستی دلِ دَربانِ راز
قُفلِ جهان را همه بُگْشادَمی
وَرْ هَمَدانَم نَشُدی پایْ گیر
هَمرَهِ آن طُرفهٔ بَغدادَمی
بَس که همه سَهْو و فراموشی‌اَم
گَر نَبُدی یادِ تو من یادَمی
بَس که بَرَد سَرو پِیِ این زبان
حَسره که من سوسنِ آزادَمی

کارْ به پیریّ و جوانیسْتی
پیرْ بِمُردیّ و جوانْ زیسْتی
بانگِ خَرِ نَفْسَت اگر کم شُدی
دَعوتِ عقلِ تو مَسیحیسْتی
گَر نَبُدی خندهٔ صُبحِ کَذوب
هیچ دلی زار بِنَگْریسْتی
گَر بُتِ جانْ روی نِمودی به ما
جُملهٔ ذَرّاتْ چو ما نیسْتی
گَر توییِ تو نَفَسی کاسْتی
هَمچو تو اَنْدَر دو جهانْ کیسْتی؟
گَر نَبُدی غَیرتِ آن آفتاب
ذَرّه به ذَرّه همه ساقیسْتی
دانه من از کاهْ جُدا کَردَمی
گَر کَفه را هیچ تَناهیسْتی
مار اگر آبِ وَفا یافتی
در دلِ آن بَحْر چو ماهیسْتی

کردم با کانِ گُهَر آشتی
کردم با قُرصِ قَمَر آشتی
خُمرهٔ سِرکه زِ شِکَر صُلح خواست
شُکر که پَذْرُفت شِکَر آشتی
آشتی و جنگ زِ جَذبه‌‌یْ حَق است
نیست زِدُم، هست زِ سَر آشتی
رفت مسیحا به فَلَک ناگهان
با مَلَکان کرد بَشَر آشتی
ای فَلَکِ لُطف، مَسیحِ تواَم
گَر بِکُنی بارِ دِگَر آشتی
جَذبه‌‌یْ او داد عَدَم را وجود
کرده بِدان پیهْ نَظَر آشتی
شاهِ مرا مَیلْ چو در آشتی‌ست
کرد در اَفْلاکْ اَثَر آشتی
گشت فَلَک دایهٔ این خاکْدان
ثَوْر و اَسَد آمد در آشتی
صُلح دَرآ، این قَدَر آخِر بِدانْک
کرد کُنون جَبْر و قَدَر آشتی
بَس کُن کین صُلحْ مرا دایم است
نیست مرا بَهرِ سِپَر آشتی

آدمی‌یی، آدمی‌یی، آدمی
بَسته دَمی، زان که نه‌یی آن دَمی
آدمی‌یی را همه در خود بِسوز
آن دَمی‌یی باش اگر مَحْرَمی
کم زد آن ماهِ نو و بَدْر شُد
تا نَزَنی کم، نَرَهی از کَمی
می بِرَمی از بَد و نیکِ کَسان؟
آن همه در توست، زِ خود می‌رَمی
حِرصْ خَزان است و قَناعَت بهار
نیست جهان را زِ خَزانْ خُرَّمی
مغز بَری در غَم؟ نَغْزی بِبَر
بر اَسَد و پیل زَن اَرْ رُستَمی
هَمچو مَلَک جانِبِ گَردون بِپَر
هَمچو فَلَک خَم دِهْ، اگر می‌خَمی

در دلِ من پَردهٔ نو می‌زَنی
ای دل و ای دیده و ای روشنی
پَرده تویی وَزْ پَسِ پَرده تویی
هر نَفَسی شکلِ دِگَر می‌کُنی
پَرده چُنان زن که به هر زَخمه‌یی
پَردهٔ غَفلَت زِ نَظَر بَرکَنی
شب مَنَم و خَلْوت و قِنْدیلِ جان
خیره که تو آتشی یا روغنی
بی من و تو، هر دو تویی، هر دو من
جانِ مَنی، آنِ مَنی، یا مَنی
نکتهٔ چون جان شِنَوَم من زِ چَنگ
تَنْتَنِ تَنْتَن، که تو یعنی تَنی
گَر تَنَم و گَر دِلَم و گَر رَوان
شاد بِدانَم که تواَم می‌تَنی
از تو چرا تازه نباشم؟ که تو
تازگیِ سَرو و گُل و سوسَنی
از تو چرا نور نگیرم؟ که تو
تابِشِ هر خانه و هر روزَنی
از تو چرا زور نیابم؟ که تو
قُوَّتِ هر صَخره و هر آهَنی

یا مَلِکَ الْمَبْعَثِ وَالْمَحْشَرِ
لَیْسَ سِویٰ صَدْرِکَ مِنْ مَصْدَرِ
سَر نَبَری ای سَر، اگر سَر بَری
آن زِ خَری دان که تو سَر واخَری
مُقْلَةُ عَیْنی لَکَ یا ناظِری
نَظْرَةُ قَلْبی لَکَ یا مَنْظَری
هَمچو پَری باش زِ خَلْقان نَهان
بَر نَپَری تا نَشَوی چون پَری
غابَ فُوادی لِمَ غَیَّبْتَهُ
بَعْدَ حُضُوری لَکَ، یا مُحْضِری
بر سَرِ خُشکی چو ثَقیلانْ مَران
بَرتَر از آنی که رَوی بَر تَری
مَنْزِلُنَاالْعَرْشُ َو ما فَوْقُه
عَمْرُکِ یا نَفْسُ قُمی، سافِری
جُمله چو دُردند به پایانِ خُم
سَروَر از آنی تو، که تو سَروَری
قُلْتُ اَلا بُدَّلَنا سُلَّمًا
اَسْلَمَکِ الصَّبْرُ قِفی وَاصْبِری
چند پَسِ پَرده و از دَر بُرون
بَر دَر این پَرده، اگر بَردَری
قالَتْ هَلْ صَبْریَ اِلّا بِهِ
هَلْ عُقِدَالْبَیْعُ بِلا مُشْتَری
میْ مَفُروش از جِهَتِ حِرصِ زَر
جوهرِ میْ خود بِنِماید زَری
اِذْ حَضَرَالرّاحُ فَما فاتَنا
اِفْتَحِ عَیْنَیْکِ بِهِ وَابْصِری
میْ بِفُروشی، چه خَری؟ جُز که غَم
دین بِفُروشی چه بَری؟ کافری
قَرَّ بِهِ الْعَینُ کُلی وَاشْرَبی
قَدْ قَرْبَ الْمَنْزِلُ فَاسْتَبْشِری
وُصلَتِ فانی نَنِمایَد بَقا
زن نَشَود حامله از سَعْتَری

روزَنِ دل، آه چه خوش روزَنی
یا تو مَگَر روزَنِ یارِ مَنی
عَمْرُکِ یا نَخْلَةُ هَلْ تَاْذَنی
نَحْوَ جَنیٰ غُصْنِکِ کَیْ نَجْتَنی
روزَنِ آن خانه اگر نیستی
پس تو زِ چه رویْ چُنین روشنی
کُلُّ سِراجٍ حَدَثٍ یَنْطَفی
غَیْرَکِ یا اَصْلِیَ یا مَعْدَنی
هرچه کُند چَرخْ مُطَوَّق بُوَد
جُز تو که بُنیادِ بَقا می‌کَنی
اِتَّخَذَالْحِرْصُ هُنا مَسْکَنا
دونَکِ یا نَفْسُ فَلا تَسْکُنی
دانهٔ دام است، چرا می‌خوری؟
آهنِ سَرد است، چرا می‌زَنی؟
شَرْبَةُ اَهْوائِکِ مَسْمومَةٌ
حیلَةُ اَعْدائِکِ فِی الْمَکْمَنِ
سَخته کَمانی‌ست، پَسِ این کَمین
بَر پَر چون تیر، چرا ایمِنی؟
قَدْ نَفِدَ الْعُمْرُ وَضاقَ الْمَدیٰ
خُذْ بِیَدِالْهالِکِ یا مُحْسِنی
گَر دو جهانْ مُلْک شود مَرمرا
بی‌تو گدایم، نَشَوَم من غَنی
غَیْرَ سَنا وَجْهِکِ لا نَشْتَهی
ای وَسِویٰ عِشْقِکِ لا نَقْتَنی

بلبل سرمست برای خدا
مجلس گل بین و به منبر برآ
هین به غنیمت شمر این روز چند
زانک ندارد گل رعنا وفا
ای دم تو قوت عروسان باغ
فصل بهارست بزن الصلا
جان من و جان ترا پیش ازین
سابقهٔ بود که گشت آشنا
الفت امروز ازان سابقه‌ست
گرچه فراموش شد آنها ترا
سیر ببینیم رخ همدگر
ناشده ما از رخ و از تن جدا
تا بشناسیم دران حشر نو
چونک چنین بوقلمونیم ما
صورت یوسف به یکی جرم شد
صورت گرگی بر اهل هوا
از غرضی چون پنهان شد ز چشم
صورت آن خسرو شیرین لقا
پس چو مبدل شود آن صورتش
چونش شناسی تو بدین چشمها
یارب بنماش چنانک ویست
از حق درخواست چنین مصطفا
خیز به ترجیع بگو باقیش
نیک نشانش کن و خطی بکش
ای رخ تو حسرت ماه و پری
پر بگشادی به کجا می‌پری
هین گروی ده سره آنگه برو
رفتن تو نیست ز ما سرسری
زنده جهان ز آب حیات توست
مست قروی تو دل لاغری
خود چه بود خاک که در چرخ تست
این فلک روشن نیلوفری
زین بگذشتم به خدا راست گو
رخت ازین خانه کجا می‌بری
در دو جهان کار تو داری و بس
راست بگو تا بچه کار اندری
ور بنگویی تو گواهی دهد
چشم تو آن فتنه گر عبهری
جان چو دریای تو تنگ آمدست
زین وطن مختصر ششدری
چون نشوی سیر ازین آب شور
چونک امیر آب دو صد کوثری
رست ز پای تو به فضل خدا
بهر ره چرخ پر جعفری
شاعر تو دست دهان برنهاد
تا که کند شاه به خود شاعری
شاه همی گوید ترجیع را
تا سه تمامش کن و باقی ترا
ای که ملک طوطی آن قندهات
کوزه‌گرم کوزه کنم از نبات
لیک فقیرم توز یاقوت خویش
وقت زکاتست مرا ده زکات
سابق خیری تو و خاصه کنون
موسم خیرست و اوان صلات
نک رمضان آمد و قدرست و عید
وز تو رسیدست در آن شب برات
در هوس بحر تو دارم لبی
کان نشود تر ز هزاران فرات
حبس دلم چاه زنخدان تست
کی طلبم زین چه و زندان نجات
عرض فلک دارد این قعر چاه
عرصهٔ او تیز نظر را کفات
صورت عشقی تو و بی‌صورتی
این عدد اندر صفت آمد نه ذات
هم تو بگو زانک سخنهای خلق
پیش کلام توبود ترهات
هم تو بگو ای شه نطع وجود
ای همه شاهان ز تو در بیت مات
چونک سه ترجیع بگفتم بده
تا عربی گویم یا سعد هات
یا قمرالحسن مزیل‌الظلام
جد بطلوع مع کاس المدام

هست کسی کو چو من اشکار نیست
هست کسی کو تلف یار نیست؟
هست سری کو چو سرم مست نیست؟
هست دلی کو چو دلم زار نیست؟
مختلف آمد همه کار جهان
لیک همه جز که یکی کار نیست
غرقهٔ دل دان و طلب کار دل
آنک گله کرد که دلدار نیست
گرد جهان جستم اغیار من
گشت یقینم که کس اغیار نیست
مشتریان جمله یکی مشتریست
جز که یکی رستهٔ بازار نیست
ماهیت گلشن آنکس که دید
کشف شد او را که یکی خار نیست
خنب ز یخ بود و درو کردم آب
شد همه آب و زخم آثار نیست
جمله جهان لایتجزی بدست
چنگ جهان را جز یک تار نیست
وسوسهٔ این عدد و این خلاف
جز که فریبنده و غرار نیست
هست درین گفت تناقض ولیک
از طرف دیده و دیدار نیست
نقطه دل بی‌عدد و گردش است
گفت زبان جز تک پرگار نیست
طاقت و بی‌طاقتی آمد یکی
پیش مرا طاقت گفتار نیست
مست شدی سر بنه اینجا، مرو
زانکه گلست و ره هموار نیست
مست دگر از تو بدزدد کمر
جز تو مپندار که طرار نیست
چونک ز مطلوب رسیدست برات
گشت نهان از نظر تو صفات
بار دگر یوسف خوبان رسید
سلسلهٔ صد چو زلیخا کشید
جامه درد ماه ازین دستگاه
نعره زند چرخ که هل من مزید
جملهٔ دنیا نمکستان شدست
تا که یکی گردد پاک و پلید
بار دگر عقل قلمها شکست
بار دگر عشق گریبان درید
کرد زلیخا که نکردت کس
بنده خداوندهٔ خود را خرید
مست شدی بوسه همی بایدت
بوسه بران لب ده، کان می‌چشید
سخت خوشی، چشم بدت دور باد
ای خنک آن چشم که روی تو دید
دیدن روی تو بسی نادرست
ای خنک آن، گوش که نامت شنید
شعشعهٔ جام تو عالم گرفت
ولولهٔ صبح قیامت دمید
عقل نیابند به دارو، دگر
عقل ازین حیرت شد ناپدید
باز نیاید، بدود تا هدف
تیر چو از قوس مجاهد جهید
هدهد جان چون بجهد از قفس
می‌پرد از عشق به عرش مجید
تیغ و کفن می‌برد و می‌رود
روح سوی قیصر و قصرمشید
رسته ز اندیشه که دل می‌فشرد
جسته ز هر خار که پا می‌خلید
چرخ ازو چرخ زد و گفت ماه
منک لنا کل غد الف عید
شد گه ترجیع و دلم می‌جهد
دلبر من داد سخن می‌دهد
این بخورد جام دگر آرمش
بارد و هشیار بنگذارمش
از عدمش من بخریدم به زر
بی می و بی‌مایده کی دارمش؟
شیره و شیرین بدهم رایگان
لیک چو انگور نیفشارمش
همچو سر خویش همی پوشمش
همچو سر خویش همی خارمش
روح منست و فرج روح من
دشمن و بیگانه نینگارمش
چون زنم او را؟! که ز مهر و ز عشق
گفتن گستاخ نمی‌یارمش
گر برمد کبکبهٔ چار طبع
من عوض و نایب هر چارمش
من به سفر یار و قلاووزمش
من به سحر ساقی و خمارمش
تا چه کند لکلکهٔ زر و سیم
که تو بگویی که: « گرفتارمش »
او چو ز گفتار ببندد دهن
از جهت ترجمه گفتارمش
ور دل او گرم شود از ملال
مروحه و باد سبکسارمش
ور بسوی غیب نظر خواهد او
آینهٔ دیدهٔ دیدارمش
ور به زمین آید چون بوتراب
جمله زمین لاله و گل کارمش
ور بسوی روضهٔ جانها رود
یاسمن و سبزه و گلزارمش
نوبت ترجیع شد ای جان من
موج زن ای بحر درافشان من
شد سحر ای ساقی ما نوش، نوش
ای ز رخت در دل ما جوش، جوش
بادهٔ حمرای تو همچون پلنگ
گرگ غم اندر کف او موش، موش
چونک برآید به قصور دماغ
افتد از بام نگون هوش، هوش
چونک کشد گوش خرد سوی خود
گوید از درد خرد: « گوش، گوش »
گوش او: خیز، به جان سجده کن
در قدم این قمر می فروش
گفت: کی آمد که ندیدم منش
گفت که: تو خفته بودی دوش دوش
عاشق آید بر معشوقه مست
که نبرد بوی از آن شوش شوش
عشق سوی غیب زند نعرها
بر حس حیوان نزند آن، خروش
شهر پر از بانگ خر و گاو شد
بر سر که باشد بانگ وحوش
ترک سوارست برین یک قدح
ساغر دیگر جهة قوش، قوش
چونک شدی پر ز می لایزال
هیچ نبینی قدحی بوش، بوش
جمله جمادات سلامت کنند
راز بگویند چو خویش، و چو توش
روح چو ز مهر کنارت گرفت
روح شود پیش تو جمله نقوش
نوبت آن شد که زنم چرخ من
عشق عزل گوید بی روی پوش
همچو گل سرخ سواری کند
جمله ریاحین پی او چون جیوش
نقل بیار و می و پیشم نشین
ای رخ تو شمع و میت آتشین

گر مه و گز زهره و گر فرقدی
از همه سعدان فلک اسعدی
نیستی از چرخ و ازین آسمان
سخت لطیفی، ز کجا آمدی؟
چونک به صورت تو ممثل شوی
ماه رخ و دلبر و زیبا قدی
از تو پدید آمده سودای عشق
وز تو بود خوبی و زیبا خدی
گم شدهٔ هر دل و اندیشهٔ
هرچه شود یاوه توش واجدی
خاتم هر ملک و ممالک توی
تاج سر هر شه و هر سیدی
نوبت خود بر سر گردون زدند
چونک دمی خویش بر ایشان زدی
هر بدیی کو به تو آورد رو
خوب شود، رسته شود از بدی
ای نظرت معدن هر کیمیا
ای خود تو مشعلهٔ هر خودی
در خور عامست چنین شرحها
کو صفت و معرفت ایزدی؟
گر برسد برق ازان آسمان
گیرد خورشید و فلک کاسدی
گرد نیایند وجود و عدم
عاشقی و شرم، دو ضدند هم
چون تلف عشق موبد شدی
گر تو یکی روح بدی صد شدی
مست و خراب و خوش و بیخود شود
خلق، چو تو جلوه‌گر خود شدی
ای دل من باده بخور فاش فاش
حد نزنندت، چو تو بی‌حد شدی
حد اگر باشد هم بگذرد
شاد بمان تو که مخلد شدی
ای دل پرکینه مصفا شدی
وی تن دیرینه، مجدد شدی
مست همی باش و میا سوی خود
چون به خود آیی، تو مقید شدی
روح چو بست و بدن همچو خاک
آبی و از خاک مجرد شدی
تیره بدی در بن خنب جهان
راوقی اکنون و مصعد شدی
خواست چراغت که بمیرد ولیک
رو که به خورشید موید شدی
جان تو خفاش بد و باز شد
چونک درین نور معود شدی
هم نفسی آمد، لب را ببند
تا بکی ام دم تو درآمد شدی
ساقی جان آمد با جام جم
نوبت عشرت شد خامش کنیم