حَرام است ای مُسلمانان ازین خانه بُرون رفتن
میِ چون اَرغَوان هِشْتَن زِ بانگِ اَرْغَنون رفتن
بُرون زَرق است یا اِسْتَم هزاران بار دیدَسْتَم
ازین پس اَبْلَهی باشد برایِ آزمون رفتن
مَرو زین خانه ای مَجُنون که خون گِریی زِ هِجْران خون
چو دستی را فروبُرّی عجایب نیست خون رفتن
زِ شمع آموز ای خواجه میانِ گریه خندیدن
ز چشم آموز ای زیرک به هنگام سکون رفتن
اگر باشد تو را روزی زِ اُستادان بیاموزی
چو مُرغِ جان مَعْصومان به چَرخِ نیلگون رفتن
بیا ای جانْ که وَقتَت خوش چو اُسْتُن بارِ ما می‌کَش
که تا صَبرَت بیاموزد به سَقفِ‌ بی‌سُتون رفتن
فُسونِ عیسیِ مریم نکرد از دَردِ عاشقْ کم
وَظیفه‌‌یْ دَردِ دل نَبْوَد به دارو و فُسون رفتن
چو طاسی سَرنگون گردد رَوَد آنچه دَرو باشد
ولی سودا‌ نمی‌تاند زِ کاسه‌‌یْ سَرنِگون رفتن
اگر پاکیّ و ناپاکی مَرو زین خانه ای زاکی
گُناهی نیست در عالَم تو را ای بَنده چون رفتن
تویی شیر اَنْدَرین دَرگَهْ عَدّو ِراهِ تو روبَه
بُوَد بر شیر بَدنامی از این چالِشْ زَبون رفتن
چو نازی می‌کَشی باری بیا نازِ چُنین شَهْ کَش
که بَسْ بَداَخْتَری باشد به زیرِ چَرخِ دون رفتن
زِ دانش‌ها بِشویَم دل زِ خودْ خود را کُنم غافِل
که سویِ دِلْبَرِ مُقْبِل نَشایَد ذوفُنون رفتن
شِناسَد جانِ مَجنونان که این جان است قشرِ جان
بِبایَد بَهرِ این دانش زِ دانش در جُنون رفتن
کسی کو دَم زَنَد‌ بی‌دَم مُباحْ او راست غَوّاصی
کسی کو کَم زَنَد در کم رَسَد او را فُزون رفتن
رَها کُن تا بگوید او خَموشی گیر و توبه جو
که آن دلدار خود دارد به سوی تایبون رفتن

خُرامان می‌رَوی در دل چراغ اَفْروز جان و تَن
زِهی چَشم و چراغِ دل زِهی چَشمَم به تو روشن
زِهی دریایِ پُرگوهر زِهی افلاکِ پُراَخْتَر
زِهی صَحرایِ پُرعَبْهَر زِهی بُستان پُرسوسن
زِ تو اجسام را چُستی زِ تو ارواحْ را مَستی
ایا پُر کرده گوهرها جهانِ خاک را دامَن
چه می‌گویم من ای دِلْبَر نَظیرِ تو دو سه اَبْتَر
چه تَشبیهَت کُنم دیگر؟ چه دارم من؟ چه دانم من؟
بگو این چشم حیران را چو دیدی لُطفِ جانان را
چه خواهی دید خَلْقان را؟ چه گردی گِردِ آهِرْمَن؟
شکارِ شیر بُگْذاری شکارِ خوک بَرداری
زِهی تَدبیر و هُشیاری زِهی بیگار و جان کَندن
مرا باری عِنایاتَش خِطابات و مُراعاتَش
شُعاعات و مُلاقاتَش یکی طوقی‌‌ست در گَردن
حَلاوت‌های آن مُفْضِل قَرار و صَبر بُرد از دل
کِه دیدم غیرِ او تا من سُکون یابم دَرین مَسکَن؟
به غیرِ آن جَلال و عِزّ که او دیگر نشُد هرگز
همه دَرمانده و عاجِز زِ خاص و عام و مَرد و زن
مَنَم از عشقْ اَفْروزان مِثالِ آتش از هیزمْ
زِ غیرِ عشقْ بیگانه مِثالِ آب با روغن
بِسوزان هر چه من دارم به غیر دل که اندر دل
به هر ساعت‌ هَمی‌سازی زِ کَرّ و فَرِّ خود گُلْشَن
غُلامِ زَنگی شب را تو کردی ساقیِ خَلْقان
غُلامِ روزِ رومی را بِدادی دار و گیر و فَن
وآن گه این دو لالا را رَقیبِ مرد و زن کردی
که تا چون دانه‌شان از کَهْ گُزینی اَنْدرین خَرمَن
همه صاحِب دلانْ گندم که بامَغزَند و با لَذَّت
همه جِسمانیانْ چون کَهْ که‌ بی‌مَغزَند در مِطْحَن
درختِ سبزِ صاحِب دل میانِ باغِ دین خندان
درختِ خُشکِ‌ بی‌معنی چه باشد؟ هیزُمِ گُلْخَن
خَیالت می‌رَوَد در دل چو عیسی بَهر جان بَخشی
چُنان که وَحیِ رَبّانی به موسی جانِبِ اَیْمَن
خَیالَت را نشانی‌ها زَر و گوهرفَشانی‌ها
کَزو خندان شود دندان کَزو گویا شود اَلْکَن
دو غَمّاز ِدِگَر دارم یکی عشقْ و دِگَر مَستی
حَریفان را‌ نمی‌گویم یکی از دیگری اَحْسَن
زِ تو ای دیده و دینم هزاران لُطف می‌بینم
وَلیکِن خاطرِ عاشقْ بَداَنْدیش آمد و بَدظَن
زِ چَشمِ روز می‌تَرسَم که چَشمَش سِحْرها دارد
زِ زُلفِ شامْ می‌تَرسَم که شب فِتْنه‌‌ست و آبِسْتن
مرا گوید چه می‌ترسی که کوبَد مَر تو را مِحْنَت؟
که سُرمه نورِ دیده شُد چو شُد ساییده در هاوَن
همه خوف از وجود آید بَرو کم لَرْز و کم می‌زَن
همه تَرس از شِکَست آید شکسته شو بِبین مَأمَن
زِ اَرکانْ من بِدُزدیدَم زَر و در کیسه پیچیدم
زِ تَرسِ بازدادن منْ چو دُزدانَم دَرین مَکْمَن
سَبوسْ اَرْ چه که پنهان شُد میان آرَد چون دُزدان
کَشانَد شِحْنه دادش زِ هر گوشه به پَرویزن
چو هیزُم‌ بی‌خَبَر بودی زِ عشقْ آتش به تو دَرزَد
بِجِه چون بَرق از این آتش بَرآ چون دود ازین روزَن
چه خَنجَر می‌کَشی این جا؟ تو گَردن پیشِ خَنجَر نِهْ
که تا زَفْتی نگُنجی تو درونِ چَشمه سوزَن
دَرِ جَنَّت چو تَنگ آمد مثالِ چَشمه سوزن
اگر خواهی چو پَشمی شو لِتَغْزِلْ ذاکَ تَغْزیلاً
بُوَد کان غَزْل در سوزَن نگُنجَد کین دَمَت غَزْل است
که می‌ریسی زِ پَنبه‌‌یْ تَن که بافی حُلّه اَدْکَن
لباسِ حُلّه اَدْکَن زِ غَزْلِ پَنبگی نایَد
مَگَر این پَنبه ابریشم شود زِ اکْسیرِ آن مَخْزَن
چو ابریشم شوی آید وَریشَم تابِ وَحیِ او
تو را گوید بِریس اکنون به دَم پیغامِ مُسْتَحْسَن
چه باشد وَحی در تازی؟ به گوش اَنْدَر سُخَن گفتن
دُهُل می‌نَشْنَود گوشت به جَهد و جِدِّ نوبَت زَن
گِران گوشیّ وآن گَه تو به گوش اَنْدَرکُنی پنبه
چُنان که گفت وَاسْتَغْشَوا بِپیچی سَر به پیراهن
گِران گوشی گِران جسمی گِران جانی نَذیر آمد
که می‌گوید تو را هر یک اَلا یا عِلْجُ لا تَأمَن
سَبُک گوشی سَبُک جسمی سَبُک جانی بَشیر آمد
که می‌گوید تو را هر یک اَلا یا لَیْثُ لا تَحْزَن
بهاری باش تا خوبانْ به بُستانْ در تو آویزند
که بُگْریزند این خوبانْ زِ شکلِ بارِدِ بهمن
بهار اَرْ نیستی اکنون چو تابستان در آتش رو
که‌ بی‌آن حُسن و‌ بی‌آن عشقْ باشد مَردْ مُسْتَهجَن
اگر خواهی که هر جُزوت شود گویا و شاعر رو
خَمُش کُن سویِ این مَنْطِق به نَظْم و نَثرْ لاتَرْکَن
که بَرکَنده شوی از فکر چون در گُفت می‌آیی
مَکَن از فکرِ دل خود را از این گُفتِ زبان بَرکَن
قَضا خُنْبَک زَنَد گوید که مَردان عَهدها کردند
شِکَستم عَهدهاشان را هَلا می‌کوش ما اَمْکَن
ستیزه می‌کُنی با خود کَزین پس من چُنین باشم
زِ اِسْتیزه چه بَربَندی؟ قَضا را بِنْگَر ای کودن
نِکاحی می‌کُند با دلْ به هر دَم صورتِ غَیبی
نَزایَد گر چه جمع آیند صد عِنّین و اِسْتَروَن
صُوَر را دل شده جاذب چو عِنّینْ شَهوتِ کاذب
زِ خوبان نیست عِنّین را به جُز بَخشیدنِ وَجْگَن
بیا ای شَمسِ تبریزی که سُلطانیّ و خون ریزی
قَضا را گو که از بالا جهان را در بَلا مَفْکَن

چه باشد پیشۀ عاشق به جُز دیوانگی کردن؟
چه باشد نازِ معشوقان به جُز بیگانگی کردن؟
زِ هر ذَرّه بیاموزید پیشِ نور بَرجَستن
زِ پَروانه بیاموزید آن مَردانگی کردن
چو شیرِ مَست بیرون جِه نه اوَّل دان و نه آخِر
که آید نَنگْ شیران را زِ روبَهْ شانگی کردن
سَرافراز است کُهْ لیکِن نداند ذَرّه باشیدن
چه گویم باز را لیکِن کجا پَروانگی کردن
به پیشِ تیرْ چون اِسْپَر برهنه زَخْم را جُستن
میانِ کوره با آتش چو زَر هم خانگی کردن
گَر آبِ جویْ شیرین است ولی کو هَیبَتِ دریا؟
کجا فَرزین شَهْ بودن کجا فَرزانگی کردن
تویی پیمانه اسرار گوش و چَشم را بَربَند
نَتانَد کاسه سوراخْ خود پیمانگی کردن
اگر باشد شبی روشن کجا باشد به جایِ روز؟
وَگَر باشد شَبَه تابان کجا دُردانگی کردن؟

چرا کوشَد مُسلمان در مُسلمان را فَریبیدن؟
بَسی صَنْعت‌ نمی‌باید پَریشان را فَریبیدن
بِدَرّیدی همه هامون زِ نَقْشِ لیلی و مَجْنون
ولی چَشمَش‌ نمی‌خواهد گِرانْ جان را فَریبیدن
نمی آید دریغْ او را چو دریا گوهراَفْشانی
ولیکِن تو رَوا داری بِدین آن را فَریبیدن؟
مُعلِّم خانه چَشمَش چه رَسْم آوَرْد در عالَم
که طَمْع افتاد موران را سُلَیمان را فَریبیدن
دِلَم بِدْرید زَ انْدیشه شِکَسته گشته چون شیشه
که عقل از چه طَمَع دارد نَهان دان را فَریبیدن؟
بَرآمَد عالَم از صَیقل چو جَنْدَرخانه شُد گیتی
که بِشْنیدند کو خواهد مَلیحان را فَریبیدن
هر اندیشه که بَرجوشَد رَوان گردد پِیِ صیدی
نَمَک‌ها را هَوَس چِبْوَد؟ نَمَکدان را فَریبیدن
پلیدی را بیاموزد بر آبِ پاک اَفْزودن
کلیدی را بیاموزد کلیدان را فَریبیدن
چو لَوْنالَوْن می‌داند شِکَنجه کردن آن قاهِر
چه رَغْبَت دارد آن آتشْ سِپَندان را فَریبیدن

چراغ عالَم اَفْروزَم‌ نمی‌تابد چُنین روشن
عَجَب این عیب از چَشم است یا از نور یا روزَن؟
مَگَر گُم شُد سَر رِشته؟ چه شُد آن حالِ بُگْذشته
که پوشیده‌ نمی‌مانَد دَران حالَت سَرِ سوزن
خُنُک آن دَم که فَرّاشِ فَرَشْنا اَنْدَرین مسجد
دَرین قِنْدیلِ دل ریزَد زِ زَیتونِ خدا روغَن
دِلا در بوته آتش دَرآ مَردانه بِنْشین خوش
که از تاثیرِ این آتش چنان آیینه شد آهن
چو ابراهیم در آذر درآمد همچو نقد زر
برویید از رخ آتش سَمَن زار و گُل و سوسن
اگر دل را ازین غوغا نیاری اَنْدَرین سودا
چه خواهی کرد این دل را؟بیا بِنْشین بگو با من
اگر در حَلْقه مَردان‌ نمی‌آیی زِ نامَردی
چو حَلْقه‌‌یْ بر دَرِ مَردان بُرون می‌باش و دَر می‌زن
چو پیغامبر بِگُفت اَلصُّومُ جُنَّة پس بگیر آن را
به پیشِ نَفْسِ تیرانداز زِنْهار این سِپَر مَفْکَن
سِپَر باید دَرین خشکی چو در دریا رَسی آن گَه
چو ماهی بر تَنَت رویَد به دَفْعِ تیرِ او جوشَن

نشانی‌هاست در چَشمَش نِشانش کُن نِشانش کُن
زِ من بِشْنو که وقت آمد کَشانَش کُن کَشانَش کُن
بَرآمَد آفتابِ جانْ فْزون از مشرق و مغرب
بیا ای حاسِد اَرْ مَردی نَهانش کُن نَهانش کُن
از این نُکته مَنَم در خون خدا داند که چونَم چون
بیا ای جانِ روزاَفْزون بَیانش کُن بَیانش کُن
بَیانش کرده گیر ای جان نه آن دریاست وآن مَرجان
نیارامَد به شَرحَش جان عِیانش کُن عِیانش کُن
عِیانش بودِ ما آمد زیانش سودِ ما آمد
اگر تو سودِ جان خواهی زیانش کُن زیانش کُن
یکی جان خواهد آن دریا همه آتش نَهنگ آسا
اگر داری چُنین جانی رَوانش کُن رَوانش کُن
هر آن کو بَحْربین باشد فَلَک پیشَش زمین باشد
هر آن کو نی چُنین باشد چُنانش کُن چُنانش کُن
بُرون جِه از جهانْ زوتَر دَرآ در بَحْرِ پُرگوهر
جَهَنده‌‌ست این جهان بِنْگَر جهانش کُن جهانش کُن
اگر خواهی که بُگْریزی زِ شاهِ شَمسِ تبریزی
مَپَرّان تیرِ دَعوی را کَمانش کُن کَمانش کُن

چو آمد رویِ مَهْ‌رویَم کِه باشم من کِه باشم من؟
چو زایَد آفتابِ جانْ کجا مانَد شب آبِسْتن؟
چه باشد خارِ گریان رو که چون سورِ بهار آید
نگیرد رنگ و بویِ خوش نگیرد خویِ خندیدن
چه باشد سنگِ‌ بی‌قیمت چو خورشید اَنْدرو تابَد
که از سنگی بُرون نایَد نگردد گوهرِ روشن؟
چه باشد شیرِ نوزاده زِ یک گُربه زَبون باشد
چو شیرِ شیر آشامَد شود او شیرِ شیراَفْکَن
یکی قطره‌‌یْ مَنی بودی مَنی انداز کَردَت حَق
چو سیمابی بُدی وَزْ حَقْ شُدَسْتی شاهِ سیمین تَن
مَنیِّ دیگری داری که آن بَحْر است و این قَطره
قُراضه‌‌ست این مَنیِّ تو و آن مَن هست چون مَعدَن
مَنیِّ حَق شود پیدا مَنیِّ ما فَنا گردد
بِسوزَد خَرمَنِ هستی چو ماهِ حَق کُند خَرمَن
گرفتم دامَنِ جان را که پوشیده‌‌ست تَشریفی
که آن را نی گَریبان است و نی تیریز و نی دامَن
قَبایِ اَطْلَسِ مَعنی که بَرقش کُفرسوز آمد
گَر این اَطْلَس‌ هَمی‌خواهی پَلاسِ حِرص را بَرکَن
اگر پوشیدم این اَطْلَس سُخَن پوشیده گویم بَسْ
اگر خود صد زبان دارم نگویم حرفْ چون سوسَن
چُنین خِلْعَت بُدَش در سِر که نامش کرد مُدَّثِر
شِعارش صورتِ نَیِّر دِثارش سیرتِ اَحْسَن

چو اُفتم من زِ عشقِ دل به پایِ دِلْرُبایِ من
از آن شادی بیاید جان نَهان اُفْتَد به پایِ من
وَگَر روزی در آن خِدمَت کُنم تَقصیر ناگاهان
شود جانْ خَصْمِ جانِ من کُند این دلْ سِزای من
سَحَرگاهی دُعا کردم که جانَمْ خاکِ پایِ او
شنیدم نَعْره آمین زِ جان اَنْدَر دُعایِ من
چگونه راه بُرد این دلْ به سویِ دِلْبَرِ پِنهان؟
چگونه بویْ بُرد این جان که هست او جانْ فَزایِ من؟
یکی جامی به پیشَم داشت و من از ناز گفتم نی
بِگُفتا نی مگو بِسْتان برایِ من برایِ من
چو یک قَطره چَشیدم من زِ ذوقْ اَنْدَر کَشیدم من
یکی رَطْلی که شُد بویَش دَرین رَهْ رَهْنمایِ من

چه دانی تو خَراباتی که هست از شش جِهَت بیرون؟
خَراباتِ قدیم است آن و تو نو آمده اکنون
نباشد مُرغِ خودبین را به باغِ‌ بی‌خودان پَروا
نشُد مَجنونِ آن لیلی به جُز لیلیِّ صد مَجنون
هزاران مَجْلِس است آن سو و این مَجْلِس از آن سوتَر
که این‌ بی‌چون تَر است اَنْدَر میانِ عالَمِ‌ بی‌چون
بِبین جان‌های آن شیران در آن بیشه زَاجَل لَرزان
کَزان شیرِ اَجَل شیران‌ نمی‌میزند اِلّا خون
بَسی سیمُرغِ رَبّانی که تَسْبیحَش اَنَاالْحَق شُد
بِسوزَد پَرّ و بالِ او اگر یک پَر زَنَد آن سون
وزیر و حاجِب و محمود اَیازی را شُده چاکر
که آن جا کو قَدَم دارد بُوَد سَرهایِ َمردانْ دون
تو مَعْذوری در اِنْکارت که آن جا می‌شود حیران
جُنَید و شیخِ بَسطامی شَقیق و کَرخی و ذَاالنّون
اَزیرا راه نَتْوان بُرد سویِ آفتاب ای جان
مَگَر کان آفتاب از خود بَرآیَد سویِ این هامون
مَگَر هم لُطفِ شَمسُ الدّین ِتبریزیْت بِرْهانَد
وَگَرنی این غَزَل می‌خوان و بر خود می‌دَم این افُسون

چه دانستم که این سودا مرا زین سان کُند مَجنون
دِلَم را دوزخی سازد دو چَشمَم را کُند جیحون
چه دانستم که سیلابی مرا ناگاه بِرْبایَد
چو کَشتی‌اَم دَراَنْدازد میانِ قُلْزُمِ پُرخون
زَنَد موجی بر آن کَشتی که تَختهْ تَختهْ بِشْکافَد
که هر تَخته فروریزد زِ گَردش‌های گوناگون
نَهنگی هم بَرآرَد سَر خورَد آن آبِ دریا را
چُنان دریایِ‌ بی‌پایان شود‌ بی‌آبْ چون هامون
شِکافَد نیز آن هامون نَهنگِ بَحْرفَرسا را
کَشَد در قَعْرْ ناگاهان به دستِ قَهرْ چون قارون
چو این تبدیل‌ها آمد نه هامون مانْد و نه دریا
چه دانم من دِگَر چون شُد که چونْ غَرق است در‌ بی‌چون
چه دانم‌های بسیار است لیکِن من‌ نمی‌دانم
که خوردم از دَهان بَندی در آن دریا کَفی اَفْیون

مرا هر دَمْ‌ هَمی‌گویی که بَرگو قَطعه‌یی شیرین
به هر بیتی یکی بوسه بِدِه پَهْلویِ من بِنْشین
زِهی بوسه زِهی بوسه زِهی حَلْوا و سَنْبوسه
بَرآرَد شیر از سنگی که عاجز گشت از او میتین
تو بوسه‌‌یْ عشق را دیدی مَگَر ای دل که پَرّیدی
که هر جُزوَت شده‌‌ست ای دل چو لبْ نالان و بوسه چین
چو تلقین گفت پیغامبر شهیدان ره حق را
تو هم مر کشته خود را بیا برخوان یکی تلقین
به تَلْقین گَر کُنی نیَّت بِپَرَّد مُرده در ساعت
کَفَن گردد بَرو اَطْلَس زِ گورش بَردَمَد نسرین
بِکُن پِیْ مَرکَبِ تَن را دِلا چون تو نیاسایی
چه آسایی از آن مَرکَب که لَنْگ است او زِ عِلّیّین؟
بِکُن پِیْ اُشتُری را کو نَیایَد در پِی‌اَت هرگز
به خارِسْتان‌ هَمی‌گردد که خار افتاد او را تین
چو او را پِیْ کُنی در دَم چو کَشتی رَهْ رَوَد‌ بی‌پا
زِ موج بَحْرِ‌ بی‌پایان نَبُرَّد بادبانِ دین

تَوقُّع دارم از لُطفِ تو ای صَدْرِ نِکوآیین
درونِ مدرسه حُجره به پَهْلویِ شِهابُ الدّین
پیاده‌‌یْ قاضی‌اَم می‌خوان درونِ مَحْکَمه قاصد
و یا خود داعیِ سُلطان دُعاها را کُنم آمین
بدین حیله بِگُنجانی در آن خانه رَبابی را
که نامَم را بِگَردانی نَهی نامَم فُلانُ الدّین
که خَلْقانْ صورت و نام‌اَند مِثالِ میوه خام اَند
کِی از جانْشان خَبَر باشد که آن تَلْخ است یا شیرین؟
وَگَر حال آوَرَد قاضی سَماعَش آرزو آید
رَبابِ خوبْ بِنْوازَم سَماعی آرَمَش شیرین
زِ آوازِ سَماعِ من اَقِنْجی هم شود زنده
سَر از تُربه بُرون آرَد بِکوبَد پا کُند تَحْسین
کَفَن را اَنْدَراندازد قَوال اَنْدازِ مَستانه
از آن پَسْ مُردگان یک یک بُرون آیند هم در حین
عَجَب نَبْوَد که صورت‌ها بِدین آواز بَرخیزند
که صورت‌های عشقِ تو درونَت زَنَده شُد می‌بین
زِ مَردم آن به کار آید کِه زَنَده می‌شود در تو
وَ باقی تَنْ غُباری دان که پیدا می‌شود از طین
دِلَت را هر زمان نَقْشی تَنَت یک نَقْشِ اَفْسُرده
از آن اَفْسُرده‌یی که تو بَرِ آنی نه‌یی با این
مرا گوید یکی صورت مَنَم اصلِ غَزَل واگو
خَمُش کردم نَشایَد داد این خاتَمْ به هر گَرگین

چو اُفتم من زِ عشقِ دل به پایِ دِلْرُبایِ من
از آن شادی بیاید جان نهان اُفْتَد به پایِ من
وَگَر روزی در آن خِدمَت کُنم تَقصیرْ چون خامان
شود دلْ خَصْمِ جان من کُند هِجْرانْ سِزایِ من
سَحَرگاهان دُعا کردم که این جانْ باد خاکِ او
شنیدم نَعْره آمین زِ جانْ اَنْدَر دُعایِ من
چگونه راه بُرد این دل به سویِ دِلْبَرِ پنهان؟
چگونه بویْ بُرد این جان که هست او جانْ فَزایِ من؟
یکی جامی به پیش آوَرْد من از ناز گفتم نی
بِگُفتا نی مگو بِسْتان برای اِقْتِضایِ من
چو از صافَش چَشیدم من مرا دَرداد یک دُردی
یکی دُردی گِرانْ خواری که کامل شُد صَفایِ من

مَنَم آن حَلْقه در گوش و ِنشَسته گوشِ شَمسُ الدّین
دِلَم پُرنیشِ هِجْران است بَهرِ نوشِ شَمسُ الدّین
چو آتش‌های عشقِ او زِ عَرش و فَرش بُگْذشته ست
دَرین آتش ندانم کرد من روپوشِ شَمسُ الدّین
در آغوشَم بِبینی تو زِ آتش تَنگ‌ها لیکِن
شود آن آبِ حیوان از پِیِ آغوشِ شَمسُ الدّین
چو دیگی پُختْ عقلِ من چَشیدم بود ناپُخته
زدم آن دیک در رویَش زِ بَهرِ جوشِ شَمسُ الدّین
دَرین خانه‌‌یْ تَنَم بینی یکی را دست بر سَر زن
یکی رَنْجور در نَزْع و یکی مَدهوشِ شَمسُ الدّین
زبانِ ذوالفَقارِ عقل کاین دریا پُر از دُر کرد
زبانش بازبِگْرفت و شُد او خاموشِ شَمسُ الدّین

اَلا ای بادِ شبگیرم بیار اَخبارِ شَمسُ الدین
خداوندم ولی دانی تو از اسرارِ شَمسُ الدّین؟
کسی کَزْ نامِ او بر بَحرْ‌ بی‌کَشتی عَبَر یابی
چو سامَنْدَر زِ مِهْرِ او رَوی در نارْ شَمسُ الدّین
کَرامَت‌ها که مَردان از تَفاخُر یادِ آن آرَنْد
به ذاتِ حَقْ کَزان دارد هَماره عارْ شَمسُ الدّین
یکی غاری است کَنْدر وِیْ زِ سِرِّ سِرّها وَحی است
بُرونِ غار حَقْ حارِس درونِ غارْ شَمسُ الدّین
زِ جسم و روح‌ها بُگْذر حِجابِ عشقْ هم بَردَر
دو صد مَنْزِل از آن سوتَر بِبین بازارِ شَمسُ الدّین
اَیا رُوحی تَرَفْرَفْ فی فَضاءِ العِشْقِ وَ اسْتَشْرِفْ
وَ طِرْفی جَنّةِ الْاَسْرارِ مِنْ اَنْوارِ شَمسُ الدّین
قَلایِدهایِ دُر دارد بَناگوشِ ضَمیرِ من
از آن اَلْفاظِ وَحی آسایِ شِکَّربارِ شَمسُ الدّین
اَیا ای دل تو آن جایی که نوشت باد وصلِ او
وَلیکِن زَحمَتَش کم دِهْ مَکُن آزارِ شَمسُ الدّین
بَصَر در دیده بِفْزایَد اگر در دیده رَهْ یابد
به جایِ توتیا و کُحْل ناگَهْ خارِ شَمسُ الدّین
به هر سویی چو تو ای دل هزاران زار دارد او
مَپْندار از سَرِ نَخْوَت تویی بَسْ زارِ شَمسُ الدّین
به لُطفِ خویش یک چندی مِهارِ اُشْتُرش دادَت
وَگَرنه خود کِه یارَد آن کِه باشد یارِ شَمسُ الدّین
زِهی فَرقی از آن روزی که پیشَش سَجده می‌کردم
که آن روزی که می‌گفتم بُد این جا پارْ شَمسُ الدّین
خَرابیْ دین و دنیا را نباشد هیچ اِصْلاحی
مَگَر از لُطفِ‌ بی‌پایان وَزْ هَنْجارِ شَمسُ الدّین
شبِ تاریکِ تو ای دل نَبیند روز را هرگز
مَگَر از نور و از اشراقِ آن رُخسارِ شَمسُ الدّین
عَجَب باشد که روزی منْ بگیرم جامِ وصلِ او؟
شَوَم مَست و‌ هَمی‌گویم که منْ خَمّارِ شَمسُ الدّین
که بَختِ من چُنان خُفته‌‌ست که بیداری ندارد رو
مَگَر از بَخت و اقَبالِ چُنان بیدارِ شَمسُ الدّین
نَبودَت پیش از این مِثْلَش نباشد بعد از این دانم
زِ لوحِ سِرّها واقِف وَزان هُشیارْ شَمسُ الدّین
بِزَد خود بر دَرِ امکان که مانندش بُرون نایَد
زِ اوصافِ بَدیعِ خویش خودْ مِسْمارْ شَمسُ الدّین
یکی جوبارِ روحانی است که جان‌ها جان از او یابَند
شده حاکم به کُلّیّه بَران جوبارْ شَمسُ الدّین
سَمِعْتُ الْقَوْمَ کُلَّ الْقَوْم اَعْلاهُمْ وَ اَصْفاهُمْ
عَلی تَفْضیلِهِ جِدًّا عَلَی الاَخْیارِ شَمسُ الدّین
وَ اِنْ کانَتْ اَیادیهِ وَ اِفْضالاً اَتانیهِ
وَ اَحْیَی الرُّوحَ مَجّا نًا لِمَنْ اِدْرارِ شَمسُ الدّین
فَروْحی خَطَّ اِقْرارًا بِرِقٍّ اَلْفَ اِقْرارٍ
وَ اِنْ کانَ قَدِ اسْتَغْنی مِنَ الاِقْرارِ شَمسُ الدین
هَدی قَلْبی اِلی وادٍ کَثیرٍ خِصْبُه ُجِدًّا
عَلیهِ الْغَیْثُ مَوْصُولاً لَمِنْ مِدْرارِ شَمسُ الدین
اَیا تَبْریزُ سَلَّمْنا عَلی نادیکَ تَسْلیمًا
فَبَلِّغْ صَبْوَتی وَ الْهَجْرَ بِالْاَعْذارِ شَمسُ الدین

میِ تَلْخی که تَلْخی‌ها بِدو گردد همه شیرین
بُتِ چینی که نَگْذارد که اُفْتَد بر رُخِ ما چین
می‌‌‌‌اَش هر دَم هَمی‌گوید که آبِ خِضْر را دَرکَش
رُخَش هر لحظه می‌گوید که گُلْزارِ مُخَلَّد بین
زبانِ چَربِ او کآرَد درختانی پُر از زیتون
لبِ شیرین او خوانَد به اَفْسونْ سورهٔ وَالتّین
اَیا مَنْ عِشْقُ خَدَّیْهِ یُذیبُ اَلْفَ حُورِ الْعین
هَواهُ کاشِفُ الْبَلوی کَعسق اَوْ یاسین
شُعاعُ وَجْهِهِ یَعْلُو عَلی شَمْسِ الضُّحی نُورًا
کَمالُ سادَةِ الْوافی یَفُوقُ الْطُّورَ فِی التَّمْکین
فَکَم مِنْ عاشِقٍ اَرْدی مَقالُ الْحِبِّ زُرْ غِبّا
وَ کَمْ مِنْ مَیِّتٍ اَحیا مُحَیّاهُ کَیَوْمِ الدّین
هَمی گوید مگو چیزی، وَگَر نی هست تَمییزی
که زنده کَردَمی هر دَم هزاران مُرده زین تَلْقین
سُکوُتی عِنْدَ اَحْرارٍ، غَدا کَشّاف َاَسْرارٍ
وَراءَ الْحَرْفِ مَعْلُومٌ بَیانُ النُّور فِی الْتَعیین
چو می‌گوید بگو حاجَت، دَهَد گوشی بدین اُمَّت
که او ناگفته دَریابَد، چو گوشِ غَیب گو آمین
سَکَتْنا یا صَبا نَجْدٍ فَبَلِّغْ اَنْتَ ما تَدْری
وَ تَرْجِمْ ما کَتَمَناهُ لِاَهْلِ الْحَیِّ حَتّی حین

اگر امروز دِلْدارم، دَرآیَد هَمچو دی خَندان
فَلَک اَنْدَر سُجود آید، نَهَد سَر از بُنِ دندان
اَلا یا صاحِ لا تَعْجَلْ بِقَتْلی قَدْ دَنَا الْمَقْتَلْ
تَرَفَّقْ ساعَةً واسْألْ وَصِلْ مَنْ بادَ بِالْهِجْران
بگفتم ای دلِ خندان، چرا دل کرده‌یی سِندان؟
بِبین این اشکِ بی‌پایان، طَوافی کُن بَرین طوَفان
عَذیری مِنْکَ یا مَوْلا، فَاِنَّ الْهَمَّ اِسْتَوْلی
وَ اَنْتَ بِالْوَفا اَولی، فَلا تُشْمِتْ بی‌الشَّیْطان
مرا گوید چه غَم دارم، دلْ آواره، چه کم دارم؟
نه بیمارم، نه غَم خوارم، مرا نَگْرفت غَم چندان
اَلا یا مُتْلِفی زُرْنی لِتُحْیینی وَ تَنْشُرْنی
قَدْ اِسْتَوْلَیْتَ فَانْصُرنی فَاِنَّ الفَضْلَ بِالْاحْسان
مَکُن جانا مَکُن جانا که هم خوبیّ و هم دانا
کَرَم مَنْسوخ شُد مانا، نشُد مَنْسوخ ای سُلطان
وَ ما ذَنْبی سِوی اَنّی عَدیمُ الصَّبْرِ فی فَنّی
فَلا تُعْرِضْ بِذا عَنّی وَجُدْ بِالْعَفْوِ والْغُفْران
عَجَب، گردد دل و رایَشْ زِ بی‌باکی به بَخشایش؟
خدایا مِهْر اَفْزایش، مُحالی را بِسازْ امکان
اَتَیْناکُم اَتَیْناکُم فَاَحْیُوْنا بِلُقْیاکُم
وَ سَقُّونا بِسُقْیاکُم خُذُوا بِالْجُودِ یا اِخْوان
شَفیعی گَر تو را گیرد که آن بیچاره می‌میرد
دلِ تو پَند نَپْذیرد، پَس این دَردی‌‌ست بی‌دَرمان
دَخَلْتُ النّارَ سَکْرانًا حَسِبْتُ النّارَ اَوْطانًا
اَلِفْتُ النّارَ اَحْیانًا فَمَنْ ذایَأْلَفُ النّیران؟
چو بیند سوزِ من گوید که این زَرق است یا بَرقی
چو بیند گریه‌‌‌‌اَم گوید که این اشک است یا باران
خَلیلی قَدْ دَنا نَقْلِ بِلا قَلْبٍ وَلا عَقْلٍ
وَ لا تُعْرِضْ وَ لا تَقْلِ وَ لا تُرْدینی بِالنِّسْیان
مرا گوید که دَردِ ما بِهْ از قَند است و از حَلْوا
تو را صَرع است یا سودا، کَس از حَلْوا کُند اَفْغان؟
یَقُولُ خادِعُ الْمَعْشَر بَلاءُ الْعِشْقِ کَالسُّکَّر
وَ شَوْکُ الْحُبِّ کَالْعَبْهَرْ فَما یُبْکیکَ یا فَتّان؟
زِ رَنجمْ گنج‌ها داری زِ خارَمْ جُفتِ گُلْزاری
چه می‌نالی به طَرّاری؟ مَنَم سُلطانِ طَرّاران
جَراحاتُ الْهَوی تَشْفی کُدوراتُ الْهَوی تُصْفی
بُرُوداتُ الْهَوی تُدْفی وَ نیرانُ الْهَوی رَیْحان
مَگَر خواهی که خامان را بِیَندازی زِ راهِ ما
که می‌موییّ و می‌گویی، چُنین مَقْلوب با ایشان
اِذَا اسْتَغْنَیْتَ لا تَبْخَلْ تَصَدَّقْ فِی الْهَوی وَانْحَلْ
فَبِئْسَ الْبُخْلُ فِی الْمَأْکَلْ وَ نِعْمَ الْجُودُ فِی الْاِنْسان
چو در بَزمِ طَرَب باشی، بَخیلی کم کُن ای ناشی
مَبادا یارْ زاوباشی کُند با تو همین دَستان
اَلا یا ساقیًا اَوْفِرْ، وَلا تَمْنُنْ لِتَسْتَکْثِرْ
اَدِرْکاستِنا وَاسْکَرْ فَاِنَّ الْعَیْشَ لِلسَّکْران
چو خوردی صِرفِ خوش بو را، بِدِه یارانِ میْ جو را
رَها کُن حِرصِ بَدخو را، مَخور میْ جُز دَرین میدان
فَلا تَسْقِ بِکاساتٍ صِغارٍ، بَلْ بِطاساتٍ
وَ اَمْدِدْنا بَجَرّا تٍ عِظامٍ یا عَظیمَ الشّان
بِهِل جام عَصیرانه، که آوردیِ زِ میخانه
سَبو را ساز پیمانه، که بی‌گَهْ آمدیم ای جان
سَقانا رَبُّنا کاسًا مُراعاةً وَ ایناسًا
فَنِعْمَ الْکاسُ مِقْیاسًا وَ بِئْسَ الْهَمُّ کَالسِّرحان
بیار آن جامِ خوشْ دَم را، که گَردن می‌زَنَد غَم را
بیار آن یارِ مَحْرم را، که خاکِ او است صد خاقان
اِذا ما شِئْتَ اِبْقائی فَکُن یا عِشْقُ سَقّائی
وَمِلْ بِالْفَقْرِ تِلْقائی وَاَنْتَ الدّیْنُ وَ الدَّیّان
مِیی کَزْ روحْ می‌خیزد، به جامِ فقر می‌ریزد
حَیاتِ خُلْد انگیزد، چو ذاتِ عشقْ بی‌پایان
اَلا یا ساقی السَّکْری، اَنِلْ کاساتِنا تَتْری
تُسَلّی الْقَلْبَ بِالْبُشری تُصَفّینا عَنِ الشَّنآن
دَغَل بُگْذار ای ساقی، بِکُن این جُمله در باقی
که صافِ صافِ راواقی مِثالِ باده خُم دان
سَنا بَرْقٌ لِساقینا بِکاساتٍ تُلاقینا
تُضیءُ فی تَراقینا بِنُورٍ لاحَ کَالْفُرقان
زِهی آبی که صد آتش ازو در دل زَنَد شُعله
یکی لون است و صد اَلْوان شود بر رویْ ازو تابان
فَماءٌ مُشْبِهُ النّارِ عَزیزٌ مِثْلَ دینارِ
فَدَیْناهُ بِقِنْطارٍ بِلاعَدٍّ وَلا میزان
شرابی چون زَرِ سوری ولی نوری، نه انگوری
بَرَد از دیده‌ها کوری، بِپَرّا نَد سویِ کیوان
اذا اَفْناکَ سُقْیاها وَزادَ الشُّرْبُ طَغْواها
فَاِیّا کُمْ وَاِیّاها وَخَلُّوا دَهْشَتَةَ الْحَیْران
چو کرد آن میْ دِگَر سانَش، نِمود آن جوش و بُرهانَش
اَنَاالْحَقْ بِجْهَد از جانَش، زِهی فَرّ و زِهی بُرهان

ندیدم در جهان کَس را که تا سَر پُر نبوده‌‌ست او
همه جوشان و پُرآتش، کَمین اَنْدَر بَهانه جو
همه از عشق بَررُسته، جِگَرَها خسته، لب بَسته
ولی در گُلْشَنِ جانْشان، شَقایق‌هایِ تو بر تو
حقایق‌هایِ نیک و بَد، به شیرِ خُفته می‌مانَد
که عالَم را زَنَد بَرهَم چو دستی بَرنَهی بر او
بَسی خورشیدِ اَفْلاکی، نهان در جسمِ هر خاکی
بَسی شیرانِ غُرَّنده، نَهان در صورتِ آهو
به مِثْلِ خِلْقَتِ مردم، نَزاد از خاک و از اَنْجُم
وَگَرچه زاد بَس نادر ازین داماد و کَدبانو
ضَمیرَت بَس مَحَل دارد، قَدَم فوقِ زُحَل دارد
اگرچه اَنْدَر آب و گِلْ فُروشُد پاش تا زانو
روان گشته‌‌ست از بالا، زُلالِ لُطف تا این جا
که ای جانِ گِل آلوده ازین گِل خویش را واشو
نمی بینی تو این زَمزَم؟ فُروتَر می‌رَوی هر دَم؟
اگر اَیّوبی و مَحرَم، به زیرِ پایْ جو دارو
چو شُستن گیرد او خود را، رُبایَد آبِ جو او را
چو سیبش می‌بَرَد غَلْطانْ به باغِ خُرَّمِ بی‌سو
به سیبِسْتان رَسَد سیبَش رَهَد از سنگ آسیبَش
نبیند اَنْدَران گُلْشَن به جُز آسیبِ شَفْتالو
دلِ ویس و دلِ رامین، بِبینَد جَنَّتِ وَحدت
گُلِ سُرخ و گُلِ خیری، نِشینَد مَستْ روبارو
ازان سو در کَفِ حوری شرابِ صافِ انگوری
ازین سو کرده رو بانو به خنده سویِ روبانو
دران باغِ خوش اُعْلوفه، سِپی پوشان چو اِشْکوفه
که رَستیم از سِیَه کاری، زِمازو رفت آن ما، زو
بَصیرت‌ها گُشاده هر نَظَر حیران دران مَنْظَر
دَهان پُرقَند و پُرشِکَّر، تو خود باقیش را بَرگو

اگرنه عاشقِ اویَم، چه می‌پویَم به کویِ او؟
وَگَرنه تشنهٔ اویَم، چه می‌جویَم به جویِ او؟
بَرین مَجنون چه می‌بَندم؟ مگر بر خویشْ می‌خَندم
که او زَنجیر نَپْذیرد، مگر زنجیرِ مویِ او
بِبَر عقلَم، بِبَر هوشَم، که چون پَنبه‌‌ست در گوشَم
چو گوشَم رَست ازین پنبه، دَرآیَد‌هایِ هویِ او
هَمی‌گوید دلِ زارم که با خود عَهدها دارم
نیاشامَم شرابِ خوش، مگر خونِ عَدویِ او
دِلَم را می‌کُند پُرخون، سَرَم را پُرمیْ و اَفْیون
دلِ من شُد تَغارِ او، سَرِ من شُد کَدویِ او
چه باشد ماه یا زُهره، چو او بُگْشود آن چهره؟
چه دارد قَند یا حَلْوا زِ شیرینیِّ خویِ او؟
مرا گوید چرا زاری؟ زِ ذوقِ آن شِکَر، باری
مرا گوید چرا زَردی؟ زِلاله سْتانِ رویِ او
مرا هر دَم بَرانگیزی، به سویِ شَمسِ تبریزی
بگو در گوش من ای دل، چه می‌تازی به سویِ او؟

دِگَرباره بِشوریدم، بدان سانَم به جانِ تو
که هر بَندی که بَربَندی بِدَرّانَم، به جانِ تو
من آن دیوانهٔ بَندم، که دیوان را هَمی‌بَندم
زبانِ مُرغ می‌دانم، سُلَیمانم، به جانِ تو
نخواهم عُمرِ فانی را، تویی عُمرِ عزیزِ من
نخواهم جانِ پُرغَم را، تویی جانم، به جانِ تو
چو تو پنهان شَوی از من، همه تاریکی و کُفرَم
چو تو پیدا شَوی بر من، مُسلمانم، به جانِ تو
گَر آبی خوردم از کوزه، خیالِ تو دَرو دیدم
وَگَر یک دَم زدم بی‌تو، پَشیمانم، به جانِ تو
اگر بی‌تو بر اَفْلاکَم، چو ابرِ تیره غَمناکَم
وَگَر بی‌تو به گُلْزارم، به زندانم، به جانِ تو
سَماعِ گوشِ من نامَت، سَماعِ هوشِ من جامَت
عِمارت کُن مرا آخِر که ویرانم، به جانِ تو
دَرونِ صومعه و مسجد تویی مَقصودم ای مُرشِد
به هر سو رو بِگَردانی، بِگَردانم به جانِ تو
سُخَن با عشق می‌گویم، که او شیر و من آهویَم
چه آهویَم که شیران را نگهبانم، به جانِ تو
اَیا مُنْکِر دَرونِ جانْ مَکُن اِنْکارها پنهان
که سِرِّ سَرنِبِشتَت را فروخوانم، به جانِ تو
چه خویشی کرد آن بی‌چون، عَجَب با این دلِ پُرخون
که بُبْریده‌‌ست آن خویشی زِ خویشانم، به جانِ تو
تو عیدِ جانِ قُربانیّ و پیشَت عاشقانْ قُربان
بِکُش در مَطْبَخِ خویشم که قُربانم، به جانِ تو
زِ عشقِ شَمسِ تبریزی، زِ بیداریّ و شَبخیزی
مِثالِ ذَرّه گَردان، پَریشانم، به جانِ تو