چو شیر و اَنْگَبین جانا چه باشد گَر دَرآمیزی؟
عَسَل از شیر نَگْریزد، تو هم باید که نَگْریزی
اگر نالایِقَم جانا شَوَم لایِقْ به فَرِّ تو
وَگَر ناچیز و مَعْدومَم، بیابَم از تو من چیزی
یکی قطره شود گوهر، چو یابد او عَلَف از تو
کُهِ قافی شود ذَرّه، چو دَر بَندیّ و بِسْتیزی
همه خاکیم، رویَنده زِ آبِ ذِکر و بادِ دَم
گِلی که خَندد و گِریَد، کَزو فکری بِیَنْگیزی
گُلِسْتانی کُنَش خندان و فرمانی به دَستَش دِهْ
که ای گُلْشَن شُدی ایمِن زِ آفَت‌هایِ پاییزی
گَهی در صورتِ آبی، بیایی جانْ دَهی گُل را
گَهی در صورتِ بادی، به هر شاخی دَرآویزی
درختی بیخِ او بالا، نگونه شاخ‌هایِ او
به عکسِ آن درختانی که سُعدیّ‌اَند و شونیزی
گَهی گویی به گوشِ دلْ که در دوغِ من اُفْتادی
مَنَم جانِ همه عالَم، تو چون از جانْ بِپَرهیزی؟
گَهی زانوت بَربَندم، چو اُشتُر تا فروخُسپی
گَهی زانوت بُگْشایَم، که تا از جایْ بَرخیزی
مَنال ای اُشتُر و خامُش، به من بِنْگَر به چَشمِ هُش
که تَمییزِ نواَت بَخشَم، اگر چه کانِ تَمییزی
تویی شمع و مَنَم آتش، چو اُفْتم در دِماغَت خَوش
یکی نیمه فروسوزی، یکی نیمه فروریزی
به هر سوزی چو پروانه مَشو قانِع، بِسوزان سَر
به پیشِ شمعْ چون لافی ازین سودایِ دِهْلیزی؟
اگر داری سَرِ مَستان، کُلَه بُگْذار و سَر بِسْتان
کُلَه دارند و سَرها نی، کُلَه دارانِ پالیزی
سَر آن‌ها راست که با او دَرآوردند سَر با سَر
کم از خاری که زد با گُلْ زِچالاکیّ و سَرتیزی؟
تو هر چیزی که می‌جویی مَجویَش جُز زِ کانِ او
که از زَر هم زَری یابند و از اَرْزیز اَرْزیزی
خَمُش کُن، قِصّهٔ عُمری به روزی کِی توان گفتن
کجا آید زِیک خِشْتَکْ گَریبانیّ و تیریزی

اَلا ای جانِ جانِ جان، چو می‌بینی چه می‌پُرسی؟
اَلا ای کانِ کانِ کان، چو با مایی چه می‌تَرسی؟
زِ لا و لِم مُسَلَّم شو، به هر سو کِتْ کَشَم می‌رَو
به قُدّوسَت کَشَم آخِر، که خانه زادهٔ قُدسی
چه در بحثِ اصولی تو؟ چه در بَندِ فُصولی تو؟
چه جِنْس و نوع می‌جویی؟ کَزین نوعیّ و زین جِنْسی
اگر دامانِ جان گیری، به تَرکِ این و آن گیری
که از جُمله مُبَرّایی، نه از جِنّی نه از اِنْسی

بِتاب ای ماهْ بر یارم، بگو یارا اَغا پوسی
بِزَن ای باد بر زُلْفَش، که ای زیبا اَغا پوسی
گَر این جایی، گَر آن جایی، وَگَر آیی، وَگَر نایی
همه قَندیّ و حَلْوایی، زِهی حَلْوا اَغا پوسی
مَلامَت نَشْنَوَم هرگز، نگردم در طَلَبْ عاجِز
نباشد عشقْ بازیچه، بیا حَقّا اَغا پوسی
اگر در خاکْ بِنْهَنْدم، تویی دِلْدار و دِلْبَندم
وَگَر بر چَرخْ آرَندَم، ازان بالا اَغا پوسی
اگر بالایِ کُه باشم چو رُهبان، عشقِ تو جویم
وَگَر در قَعْرِ دریایم، دران دریا اَغا پوسی
زِتابِ رویِ تو ماها، زِ اِحْسان‌هایِ تو شاها
شُده زندان مرا صَحرا، دَران صَحرا اَغا پوسی
چو مَستِ دیدنِ اویَم، دو دست از شَرمْ واشویَم
بگیرم در رَهَش، گویم که ای مولا اَغا پوسی
دِلارامِ خوشِ روشن، سِتیزه می‌کُند با من
بیار ای اشک و بر وِیْ زَن، بگو ایلا اَغا پوسی
تو را هر جان هَمی‌جویَد، که تا پایِ تو را بوسَد
ندارد زَهره تا گوید، بیا این جا اَغا پوسی
وَگَر از بَنده سیر آیی، بگیری خشم و دیر آیی
بِمانَم‌‌ بی‌کَس و تنها، تو را تنها اَغا پوسی
بیا ای باغ و ای گُلْشَن، بیا ای سَرو و ای سوسَن
برایِ کوریِ دشمن، بگو ما را اَغا پوسی
بیا پَهْلویِ من بِنْشین به رَسم و عادتِ پیشین
بِجُنْبان آن لبِ شیرین، که مولانا اَغا پوسی
مَنَم نادانْ تویی دانا، تو باقی را بگو، جانا
به گویایی افیغومی، به ناگویا اَغا پوسی

بیا ای شاهِ خودکامه، نِشین بر تَختِ خودکامی
بیا بر قَلْبِ رِنْدان زَن، که صاحِب قَرنِ ایّامی
بَرآوَر دودها از دل، به جُز در خون مَکُن مَنْزِل
فَلَک را از فَلَک بُگْسِل، که جانِ آتش اَنْدامی
دَران دریا که خون است آن، زِخُشک و تَر بُرون است آن
بیا بِنْما که چون است آن، که حوتِ موج آشامی
اشارت کُن بِدان سَردِه، که رِنْدانَند اَنْدَر دِهْ
سَبُک رَطْلِ گِران دَردِهْ، که تو ساقیِّ آن جامی
قَدَح در کارِ شیران کُن، زِ زَرشان چَشمْ سیران کُن
به جامی عقلْ ویران کُن، که عقل آن جا بُوَد خامی
بسوز از حُسن ای خاقان، تو نام و نَنگِ مُشتاقان
که سرد آید زِعُشّاقان حَذَر کردن زِبَدنامی
بِدیدم عقلِ کُل را من، نهاده ذِبْح بر گَردن
بِگُفتم پیشِ این پُر فَن، چو اسماعیل چون رامی
بِگُفت از عشقِ شَمسُ الدّین، که تبریز است ازو چون چین
چو مَهْ رویانِ نوآیین، به گِردِ مَجْلِسِ سامی

شنیدم کُاشْتری گُم شُد، زِ کُردی در بیابانی
بَسی اُشتُر بِجُست از هر سوی کُردِ بیابانی
چو اُشتُر را ندید، از غَم بِخُفت اَنْدَر کنارِ رَه
دِلَش از حَسرَتِ اُشتُر میانِ صد پَریشانی
در آخِر چون دَرآمَد شب، بِجَست از خواب و دلْ پُر غَم
بَرآمَد گویِ مَهْ تابان، زِ رویِ چَرخِ چوگانی
به نورِ مَهْ بِدید اُشتُر، میان راه اِسْتاده
زِشادی آمدش گریه، بِسانِ ابرِ نیسانی
رُخ اَنْدَر ماه روشن کرد و گفتا چون دَهَم شَرحَت؟
که هم خوبیّ و نیکوییّ و هم زیبا و تابانی
خداوندا دَرین مَنْزِل بَراَفْروز از کَرَم نوری
که تا گُم کردهٔ خود را بِیابَد عقلِ انسانی
شبِ قَدْر است در جانَت، چرا قَدْرش نمی‌دانی؟
تو را می‌شورَد او هر دَم، چرا او را نَشورانی؟
تو را دیوانه کرده‌‌ست او، قَرارِ جانْت بُرده‌‌ست او
غَمِ جانِ تو خورده‌‌ست او، چرا در جانْش نَنْشانی؟
چو او آب است و تو جویی، چرا خود را نمی‌جویی؟
چو او مُشک است و تو بویی، چرا خود را نَیَفشانی؟

مگر مَستی نمی‌دانی که چون زنجیر جُنْبانی
زِمَجنونانِ زندانی، جهانی را بِشورانی؟
مگر نَشنیده‌‌‌یی دَستان زِبی خویشان و سَرمَستان؟
وَگَر نَشنیده‌‌‌یی بِستان به جانِ تو که بِستانی
تو دانی، من نمی‌دانم، که چیست این بانگ از جانَم
وَزْین آوازْ حیرانم، زِهی پُر ذوقْ حیرانی
صَلا مَستان و‌‌ بی‌خویشان، صَلا ای عیش اَنْدیشان
صَلا ای آن کِه می‌دانی که تو خود عینِ ایشانی

سَحَرگَه گفتم آن مَهْ را که ای من جسم و تو جانی
بدین حالَم که می‌بینی، وَزْان نالَم که می‌دانی
وَرایِ کُفر و ایمانیّ و مَرکَب تُند می‌رانی
چه بَس‌‌ بی‌باکْ سُلطانی، همین می‌کُن که تو آنی
یکی بازآ به ما بُگْذر، به بیشه‌یْ جان‌ها بِنْگَر
درختان بین زِخونِ تَر، به شکلِ شاخِ مَرجانی
شُنودی تو که یک خامی، زِمَردانْ می‌بَرَد نامی
نمی تَرسَد که خودکامی نَهَد داغَش به پیشانی
مَشو تو مُنْکِرِ پاکان، بِتَرس از زَخْمِ‌‌ بی‌باکان
که صبرِ جانِ غَمناکان تو را فانی کُند، فانی
تو باخویشی، به‌‌ بی‌خویشانْ مَپیچ ای خَصمِ دَرویشان
مَزَن تو پَنجه با ایشان، به دَستانی که نَتْوانی
که شَمسُ الدّینِ تبریزی، به جان بَخشیّ و خون ریزی
زِآتش بَرکَند تیزی، به قُدرت‌هایِ رَبّانی

شُدم از دست یک باره زِدستِ عشقْ تا دانی
دَرین مَستی اگر جُرمی کُنم تا رو نگردانی
زِهی پیدایِ ناپیدا، پَناهِ امشب و فردا
زِهی جانَم زِتو شَیدا، زِهی حالِ پَریشانی
زِزُلفِ جَعْدِ چون سِلْسِل، بِشُد این حالِ من مُشکل
میانِ موجِ خونِ دل، مرا تا چند بِنْشانی؟
چو آرَم پیشِ تو زاری، بَهانه‌یْ نو بُرون آری
زِهی شَنگیّ و طَرّاری، زِهی شوخیّ و پیشانی
زبان داری تو چون سوسن، نِمایی آب را روغَن
چرا بیگانه‌‌‌یی با من، چو تو از عینِ خویشانی؟
زِهی مَجْلِس، زِهی ساقی، زِهی مَستان، زِهی باده
زِهی عُشّاقِ دل داده، زِهی معشوقِ روحانی
شرابِ عشقِ تو آن گَهْ جهانِ حُسن بَرجاگَهْ؟
جَمالِ رویِ تو آن گَهْ کُند جانِ کسی جانی؟
بِکَرده روح را حَقّ بین، خداوندیِّ شَمسُ الدّین
زِ تبریزِ نِکوآیین، به قُدرت‌هایِ رَبّانی

تو اِسْتِظْهارِ آن داری که رو از ما بِگَردانی
ولی چون کعبه بَرپَرَّد، کجا مانَد مُسلمانی؟
تو سُلطانیّ و جانْداری، تو هم آنیّ و آن داری
مَشوران مُرغِ جان‌ها را، که ایشان را سُلَیمانی
فَلَک ایمِن زِهر غوغا، زمینْ پُر غارت و یَغما
وَلیکِن از فَلَک دارد زمینْ جمع و پَریشانی
زمینْ مانندِ تَن آمد، فَلَکْ چون عقل و جان آمد
تَن اَرْفَربه وَگَر لاغَر، زِجان باشد، هَمی‌دانی
چو تَن را عقل بُگْذارد، پَریشانی کُند این تَن
بگوید تَن که مَعْذورَم، تو رَفتی که نگهبانی
عِنایَت‌هایِ تو جان را، چو عقلِ عقلِ ما آمد
چو تو از عقل بَرگَردی، چه دارد عقل، عقلانی؟
شود یوسُف یکی گُرگی، شود موسی چو فرعونی
چو بیرون شُد رِکابِ تو، سَرآخُر گشت پالانی
چو ما دَستیم و تو کانی، بیاوَر هرچه می‌آری
چو ما خاکیم و تو آبی، بِرویان هرچه رویانی
تو جویاییّ و ناجویا، چو مِقْناطیسْ ای مولا
تو گویاییّ و ناگویا، چو اُصْطُرلاب و میزانی

چو دید آن طُرّهٔ کافِر، مُسلمان شُد مسلمانی
صَلا ای کُهْنه اسلامان، به مهمانی، به مهمانی
دلِ ایمان زِتو شادان، زِهی اُستادِ اُستادان
تو خود اسلامِ اسلامی، تو خود ایمانِ ایمانی
بَصیرت را بَصیرتْ تو، حَقیقت را حقیقتْ تو
تو نورِ نورِ اسراری، تو روحِ روح را جانی
اگر اِمْدادِ لُطفِ تو نباشد در جهانْ تابان
دَراُفْتَد سَقْفِ این گَردون، بیارَد رو به ویرانی
چو بَردابَردِ جاهِ تو وَرایِ هر دو کَوْن آمد
زِهی سَرگشتگی جان‌ها، زِهی تَشکیک و حیرانی
هَمی جویَم به دو عالَم مِثالی، تا تو را گویم
نمی یابَم خداوندا نمی‌گویی کِه را مانی؟
زِدَرمان‌ها بَری گشتم، نخواهم دَرد را دَرمان
بِمیرم در وَفایِ تو، که تو دَرمانِ درمانی
اَلا ای جانِ خون ریزم، هَمی‌پَر سویِ تبریزم
هَمی گو نامِ شَمسُ الدّین، اگر جایی تو دَرمانی
صِفاتَت ای مَهِ روشن، عَجایِبْ خاصیت دارد
که او مَر ابرِ گِریان را دَراندازَد به خندانی
اَیا دولت چو بُگْریزی، وَزْین‌‌ بی‌دلْ بِپَرهیزی
زِلُطفِ شاهِ پابَرجا، به دست آیی به آسانی

یکی دودی پدید آمد، سَحَرگاهی به هامونی
دلِ عُشّاقْ چون آتش، تَنِ عُشّاقْ کانونی
بیا بُخْرام و دامَن کَش، دَران دود و دَران آتش
که می‌سوزد در آن جا خَوش، به هر اَطْرافْ ذَاالنّونی
چو شمعی بَرفُروزی تو، اَیا اِقْبال و روزی تو
چو چونی را بِسوزی تو، دَرآیَد جانِ‌‌ بی‌چونی
نیاید جُز زِمَهْ رویی، طَوافِ بُرج‌ها کردن
که مادون را رَها کردن، نباشد کارِ هر دونی
بُرو تو دست اَندازان، به سویِ شاهْ چون بازان
بِبینی بَحْر را تازان، دَران بَحْرِ پُر از خونی
چه لاله‌‌ست و گُل و ریحان، ازان خونْ رُسته در بُستان
بِبینیّ و بِشویَد جانْ دو دستِ خود به صابونی
چو دَررَفتی دَران مَخزَن، مُنَزَّه از دَر و روزَن
چو عیسی سوزَنَت گردد حُجُب، چون گنجِ قارونی
بِبینی شَأْنِ قُدّوسی، بیابی‌‌ بی‌دَهَن بوسی
زِسِرِّ خِضْر چون موسی، شوی در فقرْ هارونی
چو آبی ساکِن و خُفته، وَچون موجی بَرآشفته
به بَحْرِ کم زَنان رفته، شُده اَنْدَر کم، اَفْزونی
چو اَنْدَر شَهْ نَظَر کردی، زِمَستی آنچُنان گَردی
که گویی تو مَگَر خوردی هزاران رَطْلِ اَفْیونی
چو دیدی شَمسِ تبریزی، زِجان کردی شِکَرریزی
دَران دَم هر دو جا باشی، دَرونِ مصر و بیرونی

دلی یا دیدهٔ عقلی تو، یا نورِ خدابینی؟
چراغ اَفْروزِ عُشّاقی تو، یا خورشیدآیینی؟
چو نامَت بِشْنَود دل‌ها، نگُنجَد در مَنازل‌ها
شود حَلْ جُمله مُشکل‌ها، به نورِ لَمْ یَزَل بینی
بِگُفتم آفتابا، تو مرا همراه کُن با تو
که جُمله دَردها را تو شِفا گشتیّ و تسکینی
بِگُفتا جان رُبایَم من، قَدَم بر عَرشْ سایَم من
به آب و گِل کم آیم من، مگر در وَقت و هر حینی
چو تو از خویشْ آگاهی، ندانی کرد هَمراهی
که آن مِعْراجِ اَللّهی نیابَد جُز که مِسکینی
تو مِسکینی دَرین ظاهر، دَرونَت نَفْسِ بَس قاهِر
یکی سالوسَکِ کافِر، که رَه زَن گشت و رَه شینی
مَکُن پوشیده از پیری، چُنین مو در چُنین شیری
یکی پیری که عِلْمِ غَیب زیرِ اوست بالینی
طَبیب عاشقان است او، جهان را هَمچو جان است او
گُدازِ آهَنان است او، به آهن داده تَلیینی
کُند در حالْ گِل را زَر، دَهَد در حالْ تَن را سَر
ازو اَنْوارِ دین یابَد رَوان و جانِ‌‌ بی‌دینی
دران دِهْلیز و ایوانَش، بیا بِنْگَر تو بُرهانَش
شُده هر مُرده از جانَش، یکی ویسیّ و رامینی
زِشَمسُ الدّینِ تبریزی، دلا این حَرف می‌بیزی
به امّیدی که باز آید، از آن خوش شاهْ شاهینی

کجا باشد دورویان را میانِ عاشقانْ جایی؟
که با صد رو طَمَع دارد زِروزِ عشقْ فردایی
طَمَع دارند و نَبْوَدشان، که شاهِ جان کُند رَدْشان
زِآهن سازد او سَدْشان، چو ذوالْقَرنین آسایی
دورویی با چُنان رویی، پَلیدی در چُنان جویی
چه گُنجَد پیشِ صِدّیقانْ نِفاقی کارفرمایی
که بیخِ بیشهٔ جان را، همه رَگ‌هایِ شیران را
بِدانَد یک به یک آن را، به دیده‌یْ نوراَفْزایی
بِدانَد عاقِبَت‌ها را، فِرستَد راتِبَت‌ها را
بِبَخشد عافیت‌ها را، به هر صدّیق و یکتایی
بَراَندازد نِقابی را، نِمایَد آفتابی را
دَهَد نوری خَرابی را، کُند او تازه اِنْشایی
اگر این شَهْ دورو باشد، نه آنش خُلْق و خو باشد
برایِ جست و جو باشد زِ فِکرِ نَفْسِ کَژْپایی
دوروییْ اوست‌‌ بی‌کینه، اَزیرا اوست آیینه
زِعکسِ تو در آن سینه نِمایَد کین و بَدْرایی
مَزَن پَهْلو به آن نوری که مانی تا اَبَد کوری
تو با شیران مَکُن زوری، که روباهی به سودایی
که با شیرانْ مِری کردن، سگان را بِشْکَند گَردن
نه مَکْری مانَد و نی فَن، نه دورویی نه صدتایی

کجا شُد عَهد و پیمانی که می‌کردی، نمی‌گویی؟
کسی را کو به جان و دل تو را جوید، نمی‌جویی؟
دلْ اَفْگاری که رویِ خود به خونِ دیده می‌شوید
چرا از وِیْ نمی‌داری، دو دستِ خود نمی‌شویی؟
مِثالِ تیرِ مُژگانَت شُدم من راستْ یکسانَت
چرا ای چَشمِ بَختِ من، تو با من کَژْچو ابرویی؟
چه با لَذَّت جَفاکاری، که می‌بُکْشی بدین زاری؟
پس آن گَهْ عاشقِ کُشته، تو را گوید چو خوش خویی
زِشیرانْ جُمله آهویان، گُریزان دیدم و پویان
دِلا جویایِ آن شیری، خدا داند چه آهویی
دلا گرچه نِزاری تو، مُقیمِ کویِ یاری تو
مرا بَس شُد زِ جان و تَن، تو را مُژده کَزان کویی
به پیشِ شاهْ خوش می‌دو، گَهی بالا و گَهْ در گَوْ
ازو ضَربَت زِتو خِدمَت، که او چوگان و تو گویی
دلا جُستیم سَرتاسَر، ندیدم در تو جُز دِلْبَر
مَخوان ای دلْ مرا کافَر، اگر گویم که تو اویی
غُلامِ‌‌ بی‌خودی زانَم که اَنْدَر‌‌ بی‌خودی آنَم
چو بازآیم به سویِ خود، من این سویَم تو آن سویی
خَمُش کُن، کَزْ مَلامَتْ او بِدان مانَد که می‌گوید
زبانِ تو نمی‌دانم، که من تُرکمْ تو هِنْدویی

اگر‌‌ بی‌من خوشی یارا به صد دامَم چه می‌بَندی؟
وَگَر ما را هَمی‌خواهی، چرا تُندی، نمی‌خندی؟
کسی کو در شِکَرخانه، شِکَر نوشَد به پیمانه
بدین سِرکایِ نُه ساله نداند کرد خُرسندی
بِخَند ای دوستْ چون گُلْشَن، مَبادا خاطِرِ دُشمن
کُند شادیّ و پِنْدارد که دلْ زین بَنده بَرکَندی
چو رَشکِ ماه و گُل گشتی، چو در دل‌ها طَمَع کِشتی
نباشد لایِق از حُسنَت که بَرگردی زِپیوندی
خوشا آن حالَتِ مَستی که با ما عَهد می‌بَستی
مرا مَستانه می‌گفتی که ما را خویش و فرزندی
پَیاپِی باده می‌دادی، به صد لُطف و به صد شادی
که گیر این جامِ‌‌ بی‌خویشی، که باخویشیّ و هُشمَندی
سَلامُ عَلَیکَ ای خواجه، بَهانه چیست این ساعت؟
نه دریاییّ و دریادل، نه ساقیّ و خداوندی
نه یاقوتیّ و مَرجانی، نه آرامِ دل و جانی
نه بُستان و گُلِستانی، نه کانِ شِکَّر و قَندی
خَمُش باشم بدان شَرطی، که بِدْهی میْ خَموشانه
من از گولی دَهَم پَندَت، نه زان کِه قابِلِ پَندی

چرا، چون ای حَیاتِ جانْ دَرین عالَم وَطَن داری
نباشد خاکِ رَه ناطِق، ندارد سنگْ هُشیاری؟
چرا زَهری دَهَد تَلْخی؟ چرا خاری کُند تیزی؟
چرا خَشمی کُند تُندی؟ چرا باشد شبی تاری؟
در آن گُلْزارِ رویِ او، عَجَب می‌مانَدم روزی
که خاری اَنْدَرین عالَم، کُند در عَهدِ او خاری
مَگَر حَضرت نِقابی بَست از غَیرت بَران چهره
که تا غیری نبیند آن، بُرون نایَد زِاَغْیاری
مَگَر خود دیدهٔ عالَم، غَلیظ و دُرد و قَلْب آمد
نمی تانَد که دَریابَد زِلُطفْ آن چهرهٔ ناری
دو چَشمِ زشت رویان را، لباسِ زشت می‌باید
وَ کِی شاید که دَرپوشَد لباسِ زشتْ آن عاری؟
که از عُریانیِ لُطفَش، لباسِ لُطفْ شَرمَنده
که از شَرمِ صَفایِ او، عَرَق‌ها می‌شود جاری
وَ او با این همه، جسمی فرو بُرّید و دَرپوشید
بُرون زد لُطف از چَشمَش، زِهر سو شُد پَدیداری
فروپوشید لُطفِ او، نَهانی کرده چَشمَش را
که تا شُد دیده‌ها مَحْروم و کُنْد از سَیر و سَیّاری
وَلیک آن نورِ ناپیدا، هَمی‌فَرمایَدَت هر دَم
شرابِ میْ، که بِفْزایَد زِبی هوشیْت هُشیاری
که خوبانِ به غایت را، فَراغَت باشد از شیوه
وَلیکِن عشقشان دارد هزاران مَکْر و عَیّاری
چُنانْک از شهوتی تو خوشْ به جسم و جانِ شَهوانی
نباشی زان طَرَب غافِل، اگر تو جانِ جانْ داری
دَرونِ خود طَلَب آن را، نه پیش و پس، نه بر گَردون
نمی بینی که اَنْدَر خوابْ تو در باغ و گُلْزاری؟
کدامین سوی می‌دانی؟ کدامین سوی می‌بینی؟
تو آن باغی که می‌بینی به خواب اَنْدَر، به بیداری
چو دیده‌یْ جان گُشادی تو، بِدیدی مُلْکِ روحانی
از آن جا طِفْلِ رَه باشی، چو رو زین سو به شَهْ آری
کدامین شَهْ؟ نَیارَم گفت رَمزی از صِفاتِ او
وَلیکِن از مِثالی تو بِدانی گَر خِرَد داری
خِرَدهایی نمی‌خواهم که از دونیّ و طَمّاعی
سَر و سَروَر نمی‌جویَد، هَمی‌جویَد کُلَه داری
کُلَه بُگْذار و سَر می‌جو، کَزان سَر، سَر به دست آید
به سَر بِنْشین به بَزمِ سَر، بِبین زان سَر تو خَمّاری
زِجامی کَزْ صَفایِ آن نِمایَد غَیب‌ها یک یک
چه مَهْ رویان نِمایَد غَیب اَنْدَر حُجْب و عَمّاری
به رویِ هر مَهی بینی تو داغی بَس ظَریف و کَش
نشانِ بندگیِّ شَهْ، که فَرد است او به دِلْداری
به نَزدِ حُسنِ اِنْس و جِنِّ، مَخْدومی شَمسُ الدّین
زِهی تبریزِ دریاوَش، که بر هر ابرْ دُر باری

زِهی چَشمِ مرا حاصِل شُده آیینِ خون ریزی
زِهِجْرانِ خداوندیِّ شَمسُ الدّینِ تبریزی
ایا خورشیدِ رَخشنده مَتاب از امرِ او سَر را
که تاریکِ اَبَد گَردی اگر با او تو بِسْتیزی
ایا ای ابر گَر تو یک نَظَر از نَرگسَش یابی
به جایِ آب، آبِ زندگانیّ و گُهَر بیزی
اگر آتش شبی در خوابْ لُطف و حِلْمِ او دیدی
گُلِسْتان‌ها شُدی آتش، نکردی ذَرّه‌یی تیزی
به هنگامی که هر جانی، به جانی جُفت می‌گردند
بِفَرمودند گَر جانی، به جانِ او نیامیزی
که جانِ او چُنان صاف و لَطیف آمد که جان‌ها را
زِرویِ شَرم و لُطفِ او، فَریضه گشت پَرهیزی
هر آنچ از روحِ او آید، به وَهْمِ روح‌ها نایَد
که خِشْتَک کِی تواند کرد اَنْدَر جامه تیریزی
کسی کَنْدَر جهان از بَوْش، اَنا لا غَیْر می‌گفته ست
گَر از جاهَش بِبُردی بو، زِحسرت کرده خون ریزی
بیا ای عقلِ کُل با من، که بَردابَردِ او بینی
وَرایِ بَحْرِ روحانی، بِدان شَرطی که نَگْریزی
ازان بَحْری گذشته‌‌ست او که دل‌ها دلْ ازو یابَند
وَجان‌ها جان ازو گیرند و هر چیزی ازو چیزی
اگر اِنْکار خواهی کرد، از عَجزی‌‌ست اَنْدَر تو
چه داند قوَّتِ حِیدَر مِزاجِ حیزْ از حیزی
عَلَی اللَّهْ خانهٔ کعبه، وَفِی اللَّهْ بیتِ مَعْمورًا
گَهی که بِشْنوی تبریز، از تَعظیمْ بَرخیزی
اَیا ای عقل و تمییزی که لافِ دیدنش داری
وَآن گَهْ باخودی، بِاللَّهْ که‌‌ بی‌الهام و تَمییزی

هر آن چَشمی که گِریان‌‌ست در عشقِ دِلارامی
بِشارت آیَدَش روزی زِ وَصلِ او به پیغامی
هر آن چَشمِ سپیدی کو سِیَه کرده‌‌ست تَنْ جامه
سیاهَش شُد سپید آخِر، سپیدش شُد سِیَه فامی
چو گِریان بُوَد آن یعقوبِ کَنْعان از پِیِ یوسُف
بِشارت آمَدَش ناگَه، ازان خوش رویِ خوش نامی
مِثالِ نردبان باشد بنالیدن به عشق اَنْدَر
چو او بر نردبان کوشد، رَسَد ناگاه بر بامی
حَریفِ عشقْ پیش آید، چو بیند مَر تو را‌‌ بی‌خود
کَبابی از جِگَر در کَف، زِخونِ دلْ یکی جامی
که آبِ لُطفِ آن دِلْبَر، گرفته قاف تا قاف است
ازان است آتشِ هِجْران که تا پُخته شود خامی
برایِ اِمْتِحانِ مُرغِ جانِ عاشقِ وحشی
بَلا چون ضَربَتِ دامیّ و زُلفِ یارْ چون دامی
که تا زین دام و زین ضَربَت، کَشاکَش یابد این وحشی
نَمانَد ناز و تُندیْ او، شود هَمراز و هم رامی
چُنان چون میوه‌هایِ خام، ازان پُخته شود شیرین
که گاهَش تابِ خورشید است و گاهَش طُرّهٔ شامی
زِرنجِ عام و لُطفِ خاص، حِکْمَت‌ها شود پیدا
که تا صافی شود دُردی، که تا خاصه شود عامی
گَهی از خوفِ مَحْرومیّ و هِجْرانِ اَبَد سوزی
گَهی اَنْدَر امیدِ وصلِ یکتا زَفتْ اِنْعامی
خصوصاً دَردِ این مِسکین، که عالَم سوزْ طوفان است
زِهی تَلْخیّ و ناکامی، که شیرین است ازو کامی
به هر گامی اگر صد تیر آید از هَوایِ او
نگردم از هوایِ او، نگردانم یکی گامی
مَنَم در وامِ عشقِ شاه تا گَردن، بِحَمْدِاللّهْ
مُبارک صاحِبِ وامی، مُبارک گَردنِ وامی
زِهی دریایِ لُطفِ حَق، زِهی خورشیدِ رَبّانی
به هر صد قرن نَبْوَد این، چه جایِ سال و اَیّامی؟
زِمَخْدومی شَمسُ الدّینِ تبریزی بیابد جان
خلاصه‌یْ نورِ ایمانی، صَفایِ جانِ اسلامی
چه جایِ نورِ اسلام است؟ که نورانیّ و روحانی
شود والِهْ اگر پیدا شود از دفترشْ لامی

اَلا ای نَقْشِ روحانی، چرا از ما گُریزانی؟
تو خود از خانه‌یی آخِر، زِحالِ بَنده می‌دانی
به حَقِّ اشکِ گَرمِ من، به حَقِّ رویِ زَردِ من
به پیوندی که با تُسْتَم، وَرایِ طورِ انسانی
اگر عالَم بُوَد خندان، مرا‌‌ بی‌تو بُوَد زندان
بَس است آخِر، بِکُن رَحمی بَرین مَحْرومِ زندانی
اگر با جُمله خویشانم، چو تو دوری، پَریشانم
مَبادا ای خدا کَس را بدین غایَت پَریشانی
بَران پایِ گُریزانَت، چه بَربَندم که نَگْریزی؟
به جانِ‌‌ بی‌وَفا مانی، چو یارِ ما گُریزانی
وَرْ از نُه چَرخ بَرتازی، بِسوزی هفت دریا را
بِدَرَّم چَرخ و دریا را به عشق و صبر و پیشانی
وَگَر چون آفتابی هم، رَوی بر طارَمِ چارُم
چو سایه در رِکابِ تو هَمی‌آیم به پنهانی

اَلا ای یوسُفِ مصری ازین دریایِ ظُلْمانی
رَوان کُن کَشتیِ وَصلَت، برایِ پیرِ کَنْعانی
یکی کَشتی که این دریا زِنورِ او بگیرد چَشم
که از شَعْشاعِ آن کَشتی، بِگَردد بَحرْ نورانی
نه زان نوری که آن باشد به جانِ چاکرانْ لایِق
ازان نوری که آن باشد جَمال و فَرِّ سُلطانی
در آن بَحْرِ جَلالَت‌ها که آن کَشتی هَمی‌گردد
چو باشد عاشقِ او حَق، که باشد روحِ روحانی؟
چو آن کَشتی نِمایَد رُخ، بَرآیَد گِردِ آن دریا
نَمانَد صَعبی‌یی دیگر، بِگَردد جُمله آسانی
چه آسانی که از شادی، زِعاشقْ هر سَرِ مویی
دَران دریا به رَقص اَنْدَر شُده غَلْطان و خندانی
نبیند خندهٔ جان را مَگَر که دیدهٔ جان‌ها
نِمایَد خدها در جسمْ آب و خاک اَرْکانی
زِعُریانی نشانی‌هاست بر دَرزِ لباسِ او
زِچَشم و گوش و فَهْم و وَهْم، اگر خواهی تو بُرهانی
تو بُرهان را چه خواهی کرد که غَرقِ عالَمِ حسّی؟
بُرو می‌چَر چو اُسْتوران دَرین مَرعایِ شهوانی
مَگَر اَلْطافِ مَخْدومی خداوندیِّ شَمسُ الدّین
رُبایَد مَر تو را چون باد، از وَسواسِ شیطانی
کَزین جُمله اشارت‌ها، هم از کَشتی، هم از دریا
مَکُن فَهمی مَگَر در حَقِّ آن دریایِ رَبّانی
چو این را فَهْم کردی تو، سُجودی بَر سویِ تبریز
که تا او را بیابد جان زِ رَحمَت‌هایِ یزدانی