پیش‌تَر آ پیش‌تَر، چند ازین رَهْ زَنی؟
چون تو مَنی من تواَم، چند توییّ و مَنی؟
نورِ حَقیم و زُجاج، با خود چندین لَجاج؟
از چه گُریزَد چُنین روشنی از روشنی؟
ما همه یک کامِلیم، از چه چُنین اَحْوَلیم؟
خوار چرا بِنْگَرد سویِ فقیرانْ غَنی؟
راست چرا بِنْگَرَد سویِ چپِ خویش خوار
هر دو چو دست تواَند، چه یَمَنی چه دَنی
ما همه یک گوهریم، یک خِرَد و یک سَریم
لیک دوبین گشته‌ایم، زین فَلَکِ مُنْحنی
رَخْت ازین پنج و شش، جانِبِ توحید کَش
عَرعَرِ توحید را چند کُنی مُنْثَنی؟
هین زِ مَنی خیز کُن، با همه آمیز کُن
با خودِ خود حَبّه‌یی، با همه چون مَعْدَنی
هر چه کُند شیرِ نَر، سگ بِکُند هم سگی
هر چه کُند روحِ پاک، تَن بِکُند هم تَنی
روحْ یکی دان و، تَنْ گشته عَدَد صد هزار
هَمچو که بادام‌ها، در صِفَتِ روغَنی
چند لُغَت در جهان، جُمله به مَعنی یکی
آب یکی گشت چون خابیه‌ها بِشْکَنی
جان بِفرستَد خَبَر جانِبِ هر بانَظَر
چون که به توحیدْ تو دل زِ سُخَن بَرکَنی

شیردِلا، صد هزار شیردلی کرده‌یی
در کَرَم از آفتاب نیز سَبَق بُرده‌یی
چَشمْ بِبَند و بِکُن بارِ دِگَر رَحمَتی
بِشْکَن سوگند را، گَر به خدا خورده‌یی
بِنْگَر کین دُشمنان، دست زَنان گشته‌اند
چون که دَرین خشم و جَنگ، پایِ خود اَفْشُرده‌یی
مَیْلِ تو با کیست جان، تا بِشَوَم خاکِ او؟
چاکر آن کَس شَوَم، کِش به کَس اِشْمُرده‌یی
ای تَن، آخِر بِجُنب، بر خود و جَهْدی بِکُن
جَهْدْ مُبارک بُوَد، از چه تو پَژمُرده‌یی؟
خیز، بُرو پیشِ دوست، رویْ بِنِه بر زمین
کِی صَنَمِ چون شِکَر، از چه بیازُرده‌یی؟
خواجهٔ جان، شَمسِ دین، مَفْخَرِ تَبریزیان
این سَرَم از نَخْلِ توست، زان که تو پَروَرده‌یی

گفت مرا آن طَبیب رو، تُرُشی خورده‌یی
گفتم نی، گفت نَکْ رنگْ تُرُش کرده‌یی
دل چو سیاهی دَهَد، رنگْ گواهی دَهَد
عکسْ بُرون می‌زَنَد، گَر چه تو در پَرده‌یی
خاکِ تو گَر آبِ خوش یابد، چون روضه‌‌‌‌یی‌ست
وَرْ خورَد او آبِ شور، شوره بَرآورده‌یی
سَبز شوند از بهار، زَرد شوند از خَزان
گَر نه خزان دیده‌یی، پس زِ چه رو زَرده‌یی؟
گفتَمَش ای غَیب دان، از تو چه دارم نَهان؟
پَروَرشِ جان تویی، جانْ چو تو پَروَرده‌یی
کیست که زنده کُند، آن کِه تواَش کُشته‌یی؟
کیست که گَرمَش کُند، چون تواَش اَفْسُرده‌یی؟
شربَتِ صِحَّت فرست، هم زِ شَراباتِ خاص
زان که تو جوشیده‌یی، زان که تو اَفْشُرده‌یی
داد شَرابِ خَطیر گفت هَلا، این بِگیر
شاد شو اَرْ پُرغَمی، زنده شو اَرْ مُرده‌یی
چَشمه بِجوشَد زِ تو، چون اَرَس از خاره‌یی
نور بِتابَد زِ تو، گر چه سِیَه چَرده‌یی
خِضْرِ بَقایی شوی، گَر عَرَضِ فانی‌یی
شادیِ دل‌ها شَوی، گر چه دلْ آزُرده‌یی
کِی بِشَود این وجود، پاکْ زِ بیگانگان
تا نَرسَد خِلْعَتی، دولتِ صد مَرده‌یی
گفت درختی به باد چند وَزی؟ باد گفت
بادْ بهاری کُند، گَر چه تو پَژمُرده‌یی

قَصر بُوَد روحِ ما، نی تَلِ ویرانه‌یی
هَمدَمِ ما یارِ ما، نی دَمِ بیگانه‌یی
بادیهٔ هایل است راهِ دل و، کِی رَسَد
جُز که دلِ پُردلی، رُستمِ مَردانه‌یی؟
نی دلِ خَصمْ اَفکَنی، بَلْ دلِ خویش اَفْکَنی
نی دلِ تَن پَروَری، عاشقِ جانانه‌یی
چون که فرو شُد تَنش، در تَکِ خاکِ لَحَد
رُست درختِ قَبول، از بُنْ چون دانه‌یی
عاشقِ آن نور کیست، جُز دلِ نورانی‌یی؟
فِتْنهٔ آن شمع چیست، جُز تَنِ پَروانه‌یی؟
مَسْرَحِ روحُ اللّهْ است، جِلْوهٔ روحُ الْقُدُس
زان که وِرا آفتاب هست عَزَبخانه‌یی
قَصر بُوَد روحِ ما، نی تَلِ ویرانه‌یی
هَمدَمِ ما یارِ ما، نی دَمِ بیگانه‌یی
بادیهٔ هایل است راهِ دل و، کِی رَسَد
جُز که دلِ پُردلی، رُستمِ مَردانه‌یی؟
نی دلِ خَصمْ اَفکَنی، بَلْ دلِ خویش اَفْکَنی
نی دلِ تَن پَروَری، عاشقِ جانانه‌یی
چون که فرو شُد تَنش، در تَکِ خاکِ لَحَد
رُست درختِ قَبول، از بُنْ چون دانه‌یی
عاشقِ آن نور کیست، جُز دلِ نورانی‌یی؟
فِتْنهٔ آن شمع چیست، جُز تَنِ پَروانه‌یی؟
مَسْرَحِ روحُ اللّهْ است، جِلْوهٔ روحُ الْقُدُس
زان که وِرا آفتاب هست عَزَبخانه‌یی

بَستگیِ این سَماع، هست زِ بیگانه‌یی
زَ ارْچلیِ جُغد گشت، حَلقه چو ویرانه‌یی
آن که بُوَد هَمچو برف، سرد کُند وَقت را
چون بِگُدازد چو سیل، پَست کُند خانه‌یی
غیرِ بُرونی بَد است، غیرِ دَرونی بَتَر
از سَبَبِ غیری است کَندن دَندانه‌یی
بادِ خَزان است غیر، زَرد کُند باغ را
حَبْس کُند در زمین خوبیِ هر دانه‌یی
پیشِ تو خندد چو گُل، پایْ دَرآیَد چو خار
ریش نِگَه دار ازانْ دو سَرْ چون شانه‌یی
از سَبَبِ آن کِه بُد در صَفْ تَرسَنده‌‌‌‌یی
گشت شِکَسته بَسی، لشکرِ مَردانه‌یی
خُسروِ تبریزی‌یی، شَمسِ حَق و دین که او
شمعِ همه جمع‌هاست، من شُده پروانه‌یی

جایِ دِگَر بوده‌یی، زان که تَهی روده‌یی
آبِ دِگَر خورده‌یی، زان که گِل آلوده‌یی
مَستِ دِگَر باده‌یی، کَاحْمَق و بَسْ ساده‌یی
دلْ چه بِدو داده‌یی؟ رو که نیاسوده‌یی؟
گنجِ رَوان در دِلَت، بر سَرِ گنج این گِلَت
گیرَم‌ بی‌دیده‌یی، آخِر نَشْنوده‌یی؟
چیست سپیدیِّ چَشم؟ از اثرِ نَفْس و خَشم
چون پِیِ دارو زِ یَشْم، سُرمه دَهی، سوده‌یی؟
از نَظَرِ لَمْ یَزَل، دارد جانَت تِگَل
پَرتوِ خورشید را تو به گِلْ اَنْدوده‌یی
گنجِ دِلَت سَر به مُهر، وین جِگَرَتْ کانِ مِهْر
ای تو شِکَم خوار، چند در هَوَسِ روده‌یی؟
از اَثَرِ شَمسِ دین‌سْت، این تَبِشِ عشقِ تو
وَزْ تبریز است این بَخت که پَروَرده‌یی

خیره چرا گشته‌‌‌‌یی خواجه، مَگَر عاشقی؟
کاسه بِزَن، کوزه خور، خواجه اگر عاشقی
کاش بِدانستی‌یی، بر چه دَر ایستاده‌یی
کاش بِدانستی‌یی، بر چه قَمَر عاشقی
چَشمهٔ آن آفتاب، خواب نَبینَد فَلَک
چَشمَت ازو روشن است، تیزنَظَر عاشقی
شیرِ فَلَک زین خَطَر، خون شُده اَسْتَش جگر
راست بگویم مَرَنج، سَخته جِگَر عاشقی
ای گُلِ تَر راست گو، بَر چه دَریدی قَبا؟
ای مَهِ لاغَرشُده، بر چه سَحَر عاشقی؟
ای دلِ دریاصِفَت، موجِ تو زَ انْدیشه‌هاست
هر دَمْ کَف می‌کُنی، بر چه گُهَر عاشقی؟
آن کِه ازو گَشت دَنگ، غَم نَخورَد از خَدَنگ
وَرْ تو سِپَر بِفْکَنی، سُسته سِپَر عاشقی
جُملهٔ اجزایِ خاک، هست چو ما عشقناک
لیک تو ای روحِ پاک، نادره‌تَر عاشقی
ای خِرَد اَرْ بَحْری‌یی، دَم مَزَن و دَم بِخور
چون هُنَرت خامُشی‌ست، بر چه هُنر عاشقی؟

نیست عَجَب صَفْ زَده، پیشِ سُلَیمان پَری
صَفِّ سُلَیمان نِگَر، پیشِ رُخِ آن پَری
آن پَری‌‌‌‌یی کَزْ رُخَش، گشت بَشَر چون مَلَک
یافت فَراغَت زِ رنج، وَزْ غَمِ دَرمان پَری
تربیتِ آن پَری، چَشمِ بَشَر باز کرد
یافته دیو و مَلَک، گوهرِ جانْ زان پَری
ما و مَنی پاک رفت، ماءِ مَنی خُشک شُد
گشت پَریْ آدمی، هم شُد انسان پَری
دیدهٔ جانْ شَمسِ دین، مَفْخَرِ تبریز و جان
شاد زِ عشقِ رُخَش، شادتر از جان پَری

یا مَلِکَ الْمَحْشَرِ، تَرْحَمُ لا تَرْتَشی
کُلُّ سَقیطٍ رَدًی تَرْحَمُهُ تَنْعَشِ
تَحْبِسُ اَرْواحَنا فی صُوَرٍ صُوِّرَتْ
فی وَرَقٍ مُدْرِکٍ جَلَّ عَنِ الْمُنْقِشِ
نُورُکَ شَعْشاعُهُ یَخْرُقُ حُجْبَ الدُّجیٰ
تَمْنَعُها غَیْرَةٌ عَنْ بَصَرِ الْاَعْمَشِ
ضآءَ فَضاءُ الْفَلا عَنْ دَرْکِ اِدْراکِهِ
تُدْرِجُهُ رَأْقَةً فی نَظَرِ الْاَ خْفَشِ
قارِبْ مِعْراجَنا، فَارْقَ اِلَی الْمُرتَقیٰ
حانَ رَحیلُ السُّریٰ فَانْأَ عَنِ الْمِفْرَشِ
وَارْکَبْ خَیْلَ السَّخا، فَهْوَ حِسانُ النُّهیٰ
وَادْرُسْ لَوْحَ الْوَفا وَافْهَمْ ما یُرْقَشِ
فَاسْرَقْ دُرًّا اِذا کُنْتَ اَخی سارِقًا
وَاشْرِبْ مِنْ کَأْسِنا مُعْتَجِلًا تَنْتَشی

قُلْتُ لَهُ مُصْبِحًا یا مَلِکَ الْمَشرِقِ
اُقْسِمُ بِالْخالِقِ مِثْلُکَ لَمْ یُخْلَقِ
قَدْرُکَ لایُعْرَفُ وَعْدُکَ لا یُخْلَفُ
نائِلُکَ الْاَشْرَفُ بابُکَ لَمْ یُغْلَقِ
جِسْمیَ کَالْخَرْدَلَه اَحْرَقَهُ ذَاالْوَلَهْ
خَلَّدَ فِی الزَّلْزَلَه مَنْ یَکُ لَمْ یُخْفَقِ
صِرْتُ اَنا لا اَنا غَیْرُکَ عِنْدی فَنا
ضِدُّکَ یا ذَاالغِنا مُخْتَدِعٌ اَحْمَقِ
هیچ کَس ای جانِ من، جانِ سُخَن دانِ من
نورِ رُخ شَهْ ندید، تا نَکُند بَیْدقی

ای قد و بالای تو حسرت سرو بلند
خنده نمی‌آیدت، بهر دل من بخند
ای ز تو عالم بجوش، لطف کن، ارزان فروش
خندهٔ‌شیرین نوش راست بفرما، بچند؟
خنده زند آفتاب، گیرد عالم خضاب
صدمه وصد آفتاب خنده ز تو می‌برند
لاله و گلبرگها، عکس تو آمد، مها
نیشکر از قند تو، پر شده بین بند بند
طلعتت ای آفتاب، تیغ طرب برکشید
گردن تلخی بزد، بیخ غم و غصه کند
دور قمر درگذشت، زهرء زهرا رسید
گشت جهان گلستان، خار ندارد گزند
بزم ابد می‌نهد، شه جهت عاشقان
نعل زرین می‌زند، بهر سم هر سمند
این همه بگذشت نیز، پیشتر آ ای عزیز
پیش لب نوش تو حلقه بگوش است قند
پیشتر آ پیشتر، تا بدهم جان وسر
تا شکفد همچو گل، روی زمین نژند
ما و حریفان خوشیم، ساغر حق می‌کشیم
از جهت چشم بد، آتش و مشتی سپند
بوی وصالت رسید، روضهٔ رضوان دمید
صلح کن « الصلح خیر » کوری دیو لوند
تازه شو و چست شو، از پی ترجیع را
گوش نوی وام کن تا شنوی ماجرا
شاه هم از بامداد، سرخوش و سرمست خاست
طبل به خود می‌زند، در دل او تا چهاست
منتظرست آسمان، تا چه کند قهرمان
هرچه کند گو بکن، هرچه کند جان ماست
هر نفسی روضهٔ، از تو به پیش دلست
حاتم طی با سخاش، طی شد اگر این سخاست
ای چو درخت بلند، قبلهٔ هر دردمند
برگ و برش خیره کن، شاخ ترش باوفاست
یک نفری بخت ور از تو خوش و میوه خور
یک نفری خیره‌سر گشته که آخر کجاست
چشم بمالید تا خواب جهد از شما
کشف شود کان درخت پهلوی فکر شماست
فکرتها چشمهاست گشته روان زان درخت
پاک کن از جو وحل، کاب ازو بی‌صفاست
آب اگر منکر چشمهٔ خود می‌شود
خاک سیه بر سرش باد، کهبس ژاژخاست
ای طمع ژاژخا، گنده‌تر از گندنا
تات نگیرد بلا، هیچ نگویی خداست
خر ز زدن گشت فرد، کژروی آغاز کرد
راه رها کرد و رفت آن طرفی که گیاست
آن طرفی که گیاست امن و امان از کجاست؟
غره به سبزی مشو، گرگ سیه در قفاست
گوش به ترجیع نه، جانب ره کن رجوع
زانک ملاقات گرگ تلختر آمد ز جوع
ای ز در رحمتت هر نفسی نعمتی
زان همه رحمت، فرست جانب ما رحمتی
ای به خرابات تو، جام مراعات تو
داده بهر ذرهٔ نوع دگر عشرتی
هر نفسی روح نو، بنهد در مردهٔ
هر نفسی راح نو، بخشد بی‌مهلتی
خنب تو آمد بجوش، جوش کند نای و نوش
جان سر و پا گم کند چون بخورد شربتی
عفو کن از جام مست خنب و سبو گر شکست
مست شد، و مست را چون نفتد زلتی؟!
قاعدهٔ خوش نهاد، در طرب و در گشاد
چشم بدش دور باد والله خوش سنتی
بوی تو ای رشک باغ، چون بزند بر دماغ
پر شود از راح روح، بی‌گره و علتی
روح و ملک مست شد از می پوشیدهٔ
چرخ فلک پست شد از پنهان صورتی
بلبلهٔ پر زمی می‌رسدم هر دمی
عربده می‌آورم عشق تو هر ساعتی
آنک ره دین بود، پر ز ریاحین بود
هر قدمی گلشنی، هر طرفی جنتی
خط سقبنا بکش بر رخ هر مست خوش
تا که بدانند کو غرقه شد از لذتی
ساغر بر ساغرم می‌دهد او هر نفس
نعره‌زنان من که های، پر شدم از باده، بس

سلسلهٔ موی دوست حلقه دام بلاست
هر که در این حلقه نیست فارغ از این ماجراست
گر بزنندم به تیغ در نظرش بی‌دریغ
دیدن او یک نظر صد چو منش خونبهاست
گر برود جان ما در طلب وصل دوست
حیف نباشد که دوست دوست‌تر از جان ماست
دعوی عشاق را شرع نخواهد بیان
گونهٔ زردش دلیل ناله زارش گواست
مایهٔ پرهیزگار قوت صبر است و عقل
عقل گرفتار عشق صبر زبون هواست
دلشدهٔ پایبند گردن جان در کمند
زهرهٔ گفتار نه کاین چه سبب وان چراست
مالک ملک وجود حاکم رد و قبول
هر چه کند جور نیست ور تو بنالی جفاست
تیغ برآر از نیام زهر برافکن به جام
کز قبل ما قبول وز طرف ما رضاست
گر بنوازی به لطف ور بگدازی به قهر
حکم تو بر من روان زجر تو بر من رواست
هر که به جور رقیب یا به جفای حبیب
عهد فرامش کند مدعی بی‌وفاست
سعدی از اخلاق دوست هر چه برآید نکوست
گو همه دشنام گو کز لب شیرین دعاست

صبر کن ای دل که صبر سیرت اهل صفاست
چارهٔ عشق احتمال شرط محبت وفاست
مالک رد و قبول هر چه کند پادشاست
گر بزند حاکم است ور بنوازد رواست
گر چه بخواند هنوز دست جزع بر دعاست
ور چه براند هنوز روی امید از قفاست
برق یمانی بجست باد بهاری بخاست
طاقت مجنون برفت خیمهٔ لیلی کجاست
غفلت از ایام عشق پیش محقق خطاست
اول صبح است خیز کآخر دنیا فناست
صحبت یار عزیز حاصل دور بقاست
یک دمه دیدار دوست هر دو جهانش بهاست
درد دل دوستان گر تو پسندی رواست
هر چه مراد شماست غایت مقصود ماست
بنده چه دعوی کند حکم خداوند راست
گر تو قدم می‌نهی تا بنهم چشم راست
از در خویشم مران کاین نه طریق وفاست
در همه شهری غریب در همه ملکی گداست
با همه جرمم امید با همه خوفم رجاست
گر درم ما مس است لطف شما کیمیاست
سعدی اگر عاشقی میل وصالت چراست
هر که دل دوست جست مصلحت خود نخواست

آن که دل من چو گوی در خم چوگان اوست
موقف آزادگان بر سر میدان اوست
ره به در از کوی دوست نیست که بیرون برند
سلسله پای جمع زلف پریشان اوست
چند نصیحت کنند بی‌خبرانم به صبر
درد مرا ای حکیم صبر نه درمان اوست
گر کند انعام او در من مسکین نگاه
ور نکند حاکمست بنده به فرمان اوست
گر بزند بی‌گناه عادت بخت منست
ور بنوازد به لطف غایت احسان اوست
میل ندارم به باغ انس نگیرم به سرو
سروی اگر لایقست قد خرامان اوست
چون بتواند نشست آن که دلش غایبست
یا بتواند گریخت آن که به زندان اوست
حیرت عشاق را عیب کند بی بصر
بهره ندارد ز عیش هر که نه حیران اوست
چون تو گلی کس ندید در چمن روزگار
خاصه که مرغی چو من بلبل بستان اوست
گر همه مرغی زنند سخت کمانان به تیر
حیف بود بلبلی کاین همه دستان اوست
سعدی اگر طالبی راه رو و رنج بر
کعبه دیدار دوست صبر بیابان اوست

آب حیات من است خاک سر کوی دوست
گر دو جهان خرمیست ما و غم روی دوست
ولوله در شهر نیست جز شکن زلف یار
فتنه در آفاق نیست جز خم ابروی دوست
داروی مشتاق چیست زهر ز دست نگار
مرهم عشاق چیست زخم ز بازوی دوست
دوست به هندوی خود گر بپذیرد مرا
گوش من و تا به حشر حلقه هندوی دوست
گر متفرق شود خاک من اندر جهان
باد نیارد ربود گرد من از کوی دوست
گر شب هجران مرا تاختن آرد اجل
روز قیامت زنم خیمه به پهلوی دوست
هر غزلم نامه‌ایست صورت حالی در او
نامه نوشتن چه سود چون نرسد سوی دوست
لاف مزن سعدیا شعر تو خود سحر گیر
سحر نخواهد خرید غمزه جادوی دوست

هر که دلارام دید از دلش آرام رفت
چشم ندارد خلاص هر که در این دام رفت
یاد تو می‌رفت و ما عاشق و بیدل بدیم
پرده برانداختی کار به اتمام رفت
ماه نتابد به روز چیست که در خانه تافت
سرو نروید به بام کیست که بر بام رفت
مشعله‌ای برفروخت پرتو خورشید عشق
خرمن خاصان بسوخت خانگه عام رفت
عارف مجموع را در پس دیوار صبر
طاقت صبرش نبود ننگ شد و نام رفت
گر به همه عمر خویش با تو برآرم دمی
حاصل عمر آن دمست باقی ایام رفت
هر که هوایی نپخت یا به فراقی نسوخت
آخر عمر از جهان چون برود خام رفت
ما قدم از سر کنیم در طلب دوستان
راه به جایی نبرد هر که به اقدام رفت
همت سعدی به عشق میل نکردی ولی
می چو فرو شد به کام عقل به ناکام رفت

روز برآمد بلند ای پسر هوشمند
گرم ببود آفتاب خیمه به رویش ببند
طفل گیا شیر خورد شاخ جوان گو ببال
ابر بهاری گریست طرف چمن گو بخند
تا به تماشای باغ میل چرا می‌کند
هر که به خیلش درست قامت سرو بلند
عقل روا می‌نداشت گفتن اسرار عشق
قوت بازوی شوق بیخ صبوری بکند
دل که بیابان گرفت چشم ندارد به راه
سر که صراحی کشید گوش ندارد به پند
کشته شمشیر عشق حال نگوید که چون
تشنه دیدار دوست راه نپرسد که چند
هر که پسند آمدش چون تو یکی در نظر
بس که بخواهد شنید سرزنش ناپسند
در نظر دشمنان نوش نباشد هنی
وز قبل دوستان نیش نباشد گزند
این که سرش در کمند جان به دهانش رسید
می‌نکند التفات آن که به دستش کمند
سعدی اگر عاقلی عشق طریق تو نیست
با کف زورآزمای پنجه نشاید فکند

آنکه مرا آرزوست دیر میسر شود
وینچه مرا در سرست عمر در این سر شود
تا تو نیایی به فضل، رفتن ما باطلست
ور به مثل پای سعی در طلبت سر شود
برق جمالی بجست، خرمن خلقی بسوخت
زان همه آتش نگفت دود دلی بر شود
ای نظر آفتاب! هیچ زیان داردت
گر در و دیوار ما از تو منور شود؟
گر نگهی دوست وار بر طرف ما کنی
حقه همان کیمیاست، وین مس ما زر شود
هوش خردمند را عشق به تاراج برد
من نشنیدم که باز صید کبوتر شود
گر تو چنین خوبروی بار دگر بگذری
سنت پرهیزگار دین قلندر شود
هر که به گل دربماند تا بنگیرند دست
هر چه کند جهد بیش، پای فروتر شود
چون متصور شود در دل ما نقش دوست
همچو بتش بشکنیم هر چه مصور شود
پرتو خورشید عشق بر همه افتد ولیک
سنگ به یک نوع نیست تا همه گوهر شود
هر که به گوش قبول دفتر سعدی شنید
دفتر وعظش به گوش همچو دف تر شود

خفتن عاشق یکیست بر سر دیبا و خار
چون نتواند کشید دست در آغوش یار
گر دگری را شکیب، هست ز دیدار دوست
من نتوانم گرفت بر سر آتش قرار
آتش آه است و دود می‌رودش تا به سقف
چشمه‌ی چشمست و موج، می‌زندش بر کنار
گر تو ز ما فارغی ما به تو مستظهریم
ور تو ز ما بی نیاز، ما به تو امیدوار
ای که به یاران غار، مشتغلی دوستکام
غمزده‌ای بر در است، چون سگ اصحاب غار
این همه بار احتمال می‌کنم و می‌روم
اشتر مست از نشاط، گرم رود زیر بار
ما سپر انداختیم گردن تسلیم پیش
گر بکشی حاکمی ور بدهی زینهار
تیغ جفا گر زنی ضرب تو آسایشست
روی ترش گر کنی تلخِ تو شیرین‌گوار
سعدی اگر داغ عشق در تو مؤثر شود
فخر بود بنده را داغ خداوندگار

دولت جان پرورست صحبت آمیزگار
خلوت بی مدعی سفره بی انتظار
آخر عهد شبست اول صبح ای ندیم
صبح دوم بایدت سر ز گریبان برآر
دور نباشد که خلق روز تصور کنند
گر بنمایی به شب طلعت خورشیدوار
مشعله‌ای برفروز مشغله‌ای پیش گیر
تا ببرم از سرم زحمت خواب و خمار
خیز و غنیمت شمار جنبش باد ربیع
ناله موزون مرغ بوی خوش لاله زار
برگ درختان سبز پیش خداوند هوش
هر ورقی دفتریست معرفت کردگار
روز بهارست خیز تا به تماشا رویم
تکیه بر ایام نیست تا دگر آید بهار
وعده که گفتی شبی با تو به روز آورم
شب بگذشت از حساب روز برفت از شمار
دور جوانی گذشت موی سیه پیسه گشت
برق یمانی بجست گرد بماند از سوار
دفتر فکرت بشوی گفته سعدی بگوی
دامن گوهر بیار بر سر مجلس ببار