ملا احمد نراقی : باب چهارم
معالجه عملی حب جاه
و اما معالجه عملی حب جاه، آن است که گمنامی و گوشه نشینی را اختیار کنی و از مواضعی که در آنجا مشهور هستی، و أهالی آن در صدد احترام تو هستند مسافرت و هجرت کنی و به مواضعی که در آنجا گمنام باشی مسکن نمایی و مجرد گوشه نشینی در خانه خود در آن شهری که مشهوری فایده نمی بخشد، بلکه غالب آن است که قبول عامه و حصول جاه از آن بیشتر حاصل شود پس بسا کسان که در شهر خود در خانه نشسته و در بر روی خود بسته و از مردم کناره کرده و به این سبب میل دلها به ایشان بیشتر و آن بیچاره این عمل را وسیله تحصیل جاه قرار داده و چنین می داند که ترک دنیا کرده هیهات، هیهات، فریب شیطان را خورده نظر به قلب خود افکند که اگر اعتقاد مردم از او زایل شود و در مقام مذمت و بدگویی برآیند چگونه دل او متألم می گردد و نفس او مضطرب می شود و در صدد چاره جویی او برمی آید، بداند که: حب جاه او را بر گوشه نشینی واداشته. آشفتهٔ شیرازی : غزلیات
شماره ۵۷۴ - هر کرا نقش نبسته بضمیر آیه نور
هر کرا نقش نبسته بضمیر آیه نور رشیدالدین میبدی : ۹۴- سورة الانشراح - مکیة
النوبة الثانیة
این سوره هشت آیتست، بیست و هفت کلمه، صد و سه حرف جمله به مکه فرو آمد و درین سوره ناسخ و منسوخ نه. و در خبر ابى بن کعب است از مصطفى (ص) که: «هر که سوره «الم نشرح» برخواند او را چندان مزد و ثواب دهد که کسى پیغامبر را (ص) اندوهگن بیند و آن اندوه از وى بردارد». و در خبر مىآید که: «هر که این سوره هر روز برخواند، خداى تعالى همه دشواریها و سختیها بر او آسان کند و از همه اندوهان او را فرج دهد. قوله: أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ هذا استفهام على طریق التّقریر، اى ازلنا الهمّ و نفینا الحزن عن قلبک و وسّعناه و لم نجعله ضیّقا حرجا. و کان النّبی (ص) فی بدو الأمر اذا اتاه جبرئیل بالوحى شقّ علیه استماعه و النّظر الى جبرئیل، فوسّع اللَّه قلبه لذلک. و فی الخبر: «انّ رسول اللَّه (ص) شقّ صدره لعلقة ثمّ اخرج قلبه و شقّ و استخرج منه مثل العلقة السّوداء و رمى به و غسل بالماء و الثّلج من الجنّة ثمّ حشى نورا و حکمة و ایمانا، ثمّ اعید مکانه و کان اثر الخرز بصدره ظاهرا فعل به ذلک فی صباه و هو مع ظئره» صائب تبریزی : غزلیات
غزل ۱۵۲۰ - که به سیب ذقنش چشم هوس دوخته است؟
که به سیب ذقنش چشم هوس دوخته است؟ اهلی شیرازی : رباعیات
شماره ۴۹۰ - ای تازه جوان کز تو دل افروخته ام
ای تازه جوان کز تو دل افروخته ام محتشم کاشانی : مثنویات
شمارهٔ ۸ - این ابیات مثنوی حسب‌الحال گفته در عذر ارسال شعر به بزرگی که شعر می‌گفته
من آن اعرابیم اندر دل بر نظیری نیشابوری : غزلیات
شماره ۳۱۶ - خسته را فاتحه ای از لب خندان تو بس
خسته را فاتحه ای از لب خندان تو بس کمال‌الدین اسماعیل : قطعات
شمارهٔ ۱۲۷ - وله ایضا فی صفة الفرس
مرا اسبیست الحق این چنین اسب ابوالفرج رونی : قصاید
شمارهٔ ۶۴ - در مدح سیف الدوله محمود بن ابراهیم
نظام ملک و ولایت جمال تاج و کلاه مجیرالدین بیلقانی : غزلیات
شماره ۷۶ - تا بسته بند زلف پریشان گشاده ای
تا بسته بند زلف پریشان گشاده ای جویای تبریزی : غزلیات
شماره ۶۵۰ - در این زمانه خوشش باد اگر غمی دارد
در این زمانه خوشش باد اگر غمی دارد امیرخسرو دهلوی : غزلیات
شماره ۱۴۶۱ - به دیدنت که من خو گرفته می آیم
به دیدنت که من خو گرفته می آیم بیدل دهلوی : غزلیات
غزل ۲۷۶۸ - ز بسکه‌کرد قصور نگاه مژگانی
ز بسکه‌کرد قصور نگاه مژگانی جویای تبریزی : مناقب
شمارهٔ ۴۴ - در منقبت حضرت امام رضا (ع)
ای که رنگ جلوه در گلزار امکان ریختی نهج البلاغه : حکمت ها
غلبۀ تقدیر خداوند بر تدبیر انسان
وَ قَالَ عليه‌السلام يَغْلِبُ اَلْمِقْدَارُ عَلَى اَلتَّقْدِيرِ حَتَّى تَكُونَ اَلْآفَةُ فِي اَلتَّدْبِيرِ شاه نعمت‌الله ولی : رباعیات
رباعی ۲۰۰ - تا ما نظر از اهل نظر یافته ایم
تا ما نظر از اهل نظر یافته ایم فصیحی هروی : ابیات پراکنده
شماره ۴۵ - رمزی است خط دوست که چون بخت سرآید
رمزی است خط دوست که چون بخت سرآید اوحدی مراغه‌ای : قصاید
قصیدهٔ شمارهٔ ۱۴ - وله فی‌بیان الحقایق
قومی که ره به عالم تحقیق می‌برند طغرل احراری : غزلیات
شماره ۶۴ - تا زلف تو در خرمن گل غالیه بیز است
تا زلف تو در خرمن گل غالیه بیز است صائب تبریزی : غزلیات
غزل ۶۴۱۴ - بی درد مشکل است سخن گفتن این چنین
بی درد مشکل است سخن گفتن این چنین
معالجه عملی حب جاه
و اما معالجه عملی حب جاه، آن است که گمنامی و گوشه نشینی را اختیار کنی و از مواضعی که در آنجا مشهور هستی، و أهالی آن در صدد احترام تو هستند مسافرت و هجرت کنی و به مواضعی که در آنجا گمنام باشی مسکن نمایی و مجرد گوشه نشینی در خانه خود در آن شهری که مشهوری فایده نمی بخشد، بلکه غالب آن است که قبول عامه و حصول جاه از آن بیشتر حاصل شود پس بسا کسان که در شهر خود در خانه نشسته و در بر روی خود بسته و از مردم کناره کرده و به این سبب میل دلها به ایشان بیشتر و آن بیچاره این عمل را وسیله تحصیل جاه قرار داده و چنین می داند که ترک دنیا کرده هیهات، هیهات، فریب شیطان را خورده نظر به قلب خود افکند که اگر اعتقاد مردم از او زایل شود و در مقام مذمت و بدگویی برآیند چگونه دل او متألم می گردد و نفس او مضطرب می شود و در صدد چاره جویی او برمی آید، بداند که: حب جاه او را بر گوشه نشینی واداشته. آشفتهٔ شیرازی : غزلیات
شماره ۵۷۴ - هر کرا نقش نبسته بضمیر آیه نور
هر کرا نقش نبسته بضمیر آیه نور رشیدالدین میبدی : ۹۴- سورة الانشراح - مکیة
النوبة الثانیة
این سوره هشت آیتست، بیست و هفت کلمه، صد و سه حرف جمله به مکه فرو آمد و درین سوره ناسخ و منسوخ نه. و در خبر ابى بن کعب است از مصطفى (ص) که: «هر که سوره «الم نشرح» برخواند او را چندان مزد و ثواب دهد که کسى پیغامبر را (ص) اندوهگن بیند و آن اندوه از وى بردارد». و در خبر مىآید که: «هر که این سوره هر روز برخواند، خداى تعالى همه دشواریها و سختیها بر او آسان کند و از همه اندوهان او را فرج دهد. قوله: أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ هذا استفهام على طریق التّقریر، اى ازلنا الهمّ و نفینا الحزن عن قلبک و وسّعناه و لم نجعله ضیّقا حرجا. و کان النّبی (ص) فی بدو الأمر اذا اتاه جبرئیل بالوحى شقّ علیه استماعه و النّظر الى جبرئیل، فوسّع اللَّه قلبه لذلک. و فی الخبر: «انّ رسول اللَّه (ص) شقّ صدره لعلقة ثمّ اخرج قلبه و شقّ و استخرج منه مثل العلقة السّوداء و رمى به و غسل بالماء و الثّلج من الجنّة ثمّ حشى نورا و حکمة و ایمانا، ثمّ اعید مکانه و کان اثر الخرز بصدره ظاهرا فعل به ذلک فی صباه و هو مع ظئره» صائب تبریزی : غزلیات
غزل ۱۵۲۰ - که به سیب ذقنش چشم هوس دوخته است؟
که به سیب ذقنش چشم هوس دوخته است؟ اهلی شیرازی : رباعیات
شماره ۴۹۰ - ای تازه جوان کز تو دل افروخته ام
ای تازه جوان کز تو دل افروخته ام محتشم کاشانی : مثنویات
شمارهٔ ۸ - این ابیات مثنوی حسب‌الحال گفته در عذر ارسال شعر به بزرگی که شعر می‌گفته
من آن اعرابیم اندر دل بر نظیری نیشابوری : غزلیات
شماره ۳۱۶ - خسته را فاتحه ای از لب خندان تو بس
خسته را فاتحه ای از لب خندان تو بس کمال‌الدین اسماعیل : قطعات
شمارهٔ ۱۲۷ - وله ایضا فی صفة الفرس
مرا اسبیست الحق این چنین اسب ابوالفرج رونی : قصاید
شمارهٔ ۶۴ - در مدح سیف الدوله محمود بن ابراهیم
نظام ملک و ولایت جمال تاج و کلاه مجیرالدین بیلقانی : غزلیات
شماره ۷۶ - تا بسته بند زلف پریشان گشاده ای
تا بسته بند زلف پریشان گشاده ای جویای تبریزی : غزلیات
شماره ۶۵۰ - در این زمانه خوشش باد اگر غمی دارد
در این زمانه خوشش باد اگر غمی دارد امیرخسرو دهلوی : غزلیات
شماره ۱۴۶۱ - به دیدنت که من خو گرفته می آیم
به دیدنت که من خو گرفته می آیم بیدل دهلوی : غزلیات
غزل ۲۷۶۸ - ز بسکه‌کرد قصور نگاه مژگانی
ز بسکه‌کرد قصور نگاه مژگانی جویای تبریزی : مناقب
شمارهٔ ۴۴ - در منقبت حضرت امام رضا (ع)
ای که رنگ جلوه در گلزار امکان ریختی نهج البلاغه : حکمت ها
غلبۀ تقدیر خداوند بر تدبیر انسان
وَ قَالَ عليه‌السلام يَغْلِبُ اَلْمِقْدَارُ عَلَى اَلتَّقْدِيرِ حَتَّى تَكُونَ اَلْآفَةُ فِي اَلتَّدْبِيرِ شاه نعمت‌الله ولی : رباعیات
رباعی ۲۰۰ - تا ما نظر از اهل نظر یافته ایم
تا ما نظر از اهل نظر یافته ایم فصیحی هروی : ابیات پراکنده
شماره ۴۵ - رمزی است خط دوست که چون بخت سرآید
رمزی است خط دوست که چون بخت سرآید اوحدی مراغه‌ای : قصاید
قصیدهٔ شمارهٔ ۱۴ - وله فی‌بیان الحقایق
قومی که ره به عالم تحقیق می‌برند طغرل احراری : غزلیات
شماره ۶۴ - تا زلف تو در خرمن گل غالیه بیز است
تا زلف تو در خرمن گل غالیه بیز است صائب تبریزی : غزلیات
غزل ۶۴۱۴ - بی درد مشکل است سخن گفتن این چنین
بی درد مشکل است سخن گفتن این چنین