ای طوطیِ عیسی نَفَس، وِیْ بُلبُلِ شیرین نَوا
هین زُهره را کالیوه کُن، زان نَغمه‌هایِ جانْ فَزا
دَعویِّ خوبی کُن بیا، تا صد عَدوّ و آشِنا
با چهره‌ی چون زَعفَران، با چَشمِ تَر آید گُوا
غَم جُمله را نالان کُند، تا مَرد و زن اَفْغان کُند
که داد دِهْ ما را زِ غم، کو گشت در ظُلمْ اژدها
غَم را بِدَرّانی شِکَم، با دور باشِ زیر و بَم
تا غُلغُل اُفْتَد در عَدَم، از عدلِ تو ای خوش صَدا
ساقی تو ما را یاد کُن، صد خیک را پُر باد کُن
اَرْواح را فرهاد کُن، در عشقِ آن شیرین لِقا
چون تو سِرافیلِ دلی، زنده کُنِ آب و گِلی
در دَم زِ راهِ مُقبِلی، در گوشِ ما نَفْخه‌یْ خدا
ما همچو خَرمَن ریخته، گندم به کاه آمیخته
هین از نسیمِ بادِ جان، کَهْ را زِ گندم کُن جُدا
تا غَم به سویِ غَم رود، خُرَّم سویِ خُرَّم رَوَد
تا گِل به سویِ گِل رَوَد، تا دل بَرآید بر سَما
این دانه‌هایِ نازنین، مَحبوس مانده در زمین
در گوشِ یک باران خوش، موقوفِ یک بادِ صَبا
تا کارِ جان چون زَر شود، با دِلْبَران هم‌بَر شود
پا بود اکنون سَر شود، کَهْ بود اکنون کَهرُبا
خاموش کُن آخِر دَمی، دستور بودی گفتمی
سِرّی که نفْکَنده‌ست کَس، در گوشِ اِخْوانِ صَفا

ای ساقیِ جانْ پُر کُن آن ساغَرِ پیشین را
آن راهْزَنِ دل را آن راهْ بُرِ دین را
زان میْ که زِ دل خیزد با روح دَرآمیزَد
مَخْمور کُند جوشَش مَر چَشمِ خدابین را
آن باده‌ی انگوری مَر اُمَّتِ عیسی را
و این باده‌ی مَنْصوری مَر اُمَّتِ یاسین را
خُم‌هاست از آن باده خُم‌هاست ازین باده
تا نَشْکَنی آن خُم را هرگز نَچَشی این را
آن باده به جُز یک دَم دل را نکُنَد بی‌غَم
هرگز نکُشَد غَم را هرگز نکَنَد کین را
یک قطره ازین ساغَر کارِ تو کُند چون زَر
جانَم به فِدا بادا این ساغَرِ زَرّین را
این حالت اگر باشد اغلب به سَحَر باشد
آن را که بَراَنْدازَد او بِسْتر و بالین را
زنهار که یارِ بَد از وَسوَسه نَفْریبَد
تا نَشْکَنی از سُستی مَر عَهدِ سَلاطین را
گَر زَخم خوری بر رو رَو زَخم دِگَر می‌جو
رُستم چه کُند در صَف دسته‌یْ گُل و نَسرین را

تا به شبْ ای عارفِ شیرین نَوا
آنِ مایی، آنِ مایی، آنِ ما
تا به شبْ امروز ما را عِشرت است
اَلصَّلا ای پاک بازانْ، اَلصَّلا
دَرخُرام ای جانِ جانِ هر سَماع
مَهْ لِقایی، مَهْ لِقایی، مَهْ لِقا
در میانِ شِکُّرانْ گُل ریز کُن
مَرحَبا ای کانِ شِکَّر، مَرحَبا
عُمر را نَبْوَد وَفا اِلاّ تو عُمر
باوَفایی، باوَفایی، باوَفا
بَس غریبی، بَس غریبی، بَس غریب
از کجایی؟ از کجایی؟ از کجا؟
با کِه می‌باشیّ و هَم رازِ تو کیست؟
با خدایی، با خدایی، با خدا
ای گُزیده نَقشْ از نَقّاشِ خود
کِی جُدایی؟ کِی جُدایی؟ کِی جُدا؟
با همه بیگانه‌ییّ و با غَمَش
آشنایی، آشنایی، آشنا
جُزوْ جُزوِ تو فَکَنده در فَلَک
رَبَّنا و رَبَّنا و رَبَّنا
دل شِکَسته هین چرایی؟ بَرشِکَن
قَلْب‌ها و قَلْب‌ها و قَلْب‌ها
آخِر ای جانْ اوّلِ هر چیز را
مُنْتَهایی، مُنْتَهایی، مُنْتَها
یوسُفا در چاهْ شاهی تو وَلیک
بی لِوایی، بی‌لِوایی، بی‌لِوا
چاه را چون قصرِ قیصر کرده‌یی
کیمیایی، کیمیایی، کیمیا
یکْ وَلی کِی خوانَمَت، که صد هزار
اولیایی، اولیایی، اولیا
حَشْرگاهِ هر حُسینی گَر کُنون
کَربَلایی، کَربَلایی، کَربَلا
مَشک را بَربَند ای جان، گَر چه تو
خوش سَقایی، خوش سَقایی، خوش سَقا

هر روز بامْداد سَلامٌ عَلَیْکُما
آن جا که شَهْ نِشینَد و آن وقتِ مُرتَضا
دل ایستاده پیشَش، بسته دو دستِ خویش
تا دستِ شاه بَخْشد پایانْ زَر و عَطا
جانْ مَستِ کاس و تا اَبَدُالدَّهْر گَه گَهی
بر خوانِ جسمْ کاسه نَهَد دل، نَصیبِ ما
تا زان نَصیب بَخْشد دستِ مَسیحِ عشق
مَر مُرده را سعادت و بیمار را دَوا
بَرگِ تمام یابَد ازو باغِ عِشرَتی
هم بانَوا شود زِ طَرَب چَنگُلِ دوتا
در رَقص گشته تَن زِ نَواهایِ تَن تَنَن
جانْ خود خَراب و مَست در آن مَحو و آن فَنا
زندان شُده بهشت زِ نای و زِ نوشِ عشق
قاضیِّ عقلْ مَست در آن مَسْنَدِ قَضا
سویِ مُدَرِّسِ خِرَد آیَند در سوال
کین فِتنهٔ عظیم در اسلام شُد چرا؟
مُفتیِّ عقلِ کُلّ به فَتویٰ دَهَد جواب
کین دَم قیامَت‌ست رَوا کو و نارَوا؟
در عیدگاهِ وَصل بَرآمَد خَطیبِ عشق
با ذوالْفَقار و گفت مَر آن شاه را ثَنا
از بَحرِ لامَکان، همه جان‌هایِ گوهری
کرده نِثارْ گوهر و مَرجانِ جان‌ها
خاصانِ خاص و پَردگیانِ سَرایِ عشق
صَفْ صَف نِشَسته در هَوَسَش بر دَرِ سَرا
چون از شِکافِ پَرده بر ایشان نَظَر کُند
بس نَعره‌هایِ عشق بَرآیَد که مَرحَبا
می‌خواست سینه‌اَش که سَنایی دَهَد به چَرخ
سینایِ سینه اَش بِنَگُنجید در سَما
هر چار عُنصرند دَرین جوشْ هَمچو دیگ
نی نار بَرقَرار و نه خاک و نَم[و] هوا
گَهْ خاک در لباسِ گیا رفت از هَوَس
گَه آبْ خود هوا شُد از بَهرِ این وَلا
از راهِ رُوغْناسْ شُده آبْ آتشی
آتش شُده زِعشقِ هوا هم درَین فَضا
اَرکان به خانه خانه بِگَشته چو بیذَقی
از بَهرِ عشقِ شاه، نه از لَهْوْ چون شما
ای بی‌خَبَربرو، که تو را آبْ روشنی‌ست
تا وارَهَد زِ آب و گِلَت صَفْوَتِ صَفا
زیرا که طالبِ صِفَتِ صَفْوَت‌ست آب
وان نیست جُز وصالِ تو با قُلْزُمِ ضیا
ز آدم اگر بِگَردی او بی‌خدایْ نیست
اِبْلیس وار سنگ خوری از کَفِ خدا
آری خدای نیست، وَلیکِن خدای را
این سُنَّتی‌ست رفته در اسرارِ کِبْریا
چون پیشِ آدم از دل و جان و بَدَن کُنی
یک سَجده یی به امرِ حَق از صِدْقِ بی‌ریا
هر سو که تو بِگَردی از قبله بعد از آن
کعبه بِگَردد آن سو، بَهرِ دلِ تو را
مَجموع چون نباشم در راه، پس زِ من
مَجموع چون شوند رَفیقانِ باوَفا؟
دیوارهایِ خانه چو مَجموع شُد به نَظْم
آن گاه اهلِ خانه دَرو جمع شُد دِلا
چون کیسه جمع نَبْوَد، باشد دَریده دَرْز
پس سیم جمع چون شود، از وِیْ یکی بیا
مَجموع چون شَوَم؟چو به تبریز شُد ْمُقیم
شَمسُ الْحَقی که او شُد سَرجمعِ هر عَلا

زِ بَهرِ غَیرت آموختْ آدم اَسْما را
بِبافت جامعِ کُلْ پَرده‌هایِ اَجْزا را
برایِ غیر بُوَد غَیرت و چو غیر نَبود
چرا نِمود دو تا آن یگانه، یکتا را؟
دَهان پُر است جهانِ خَموش را از راز
چه مانع است فَصیحانِ حرف پیما را؟
به بوسه‌هایِ پَیاپِی رَه دَهان بَستَنْد
شِکَرلَبانِ حقایق، دَهانِ گویا را
گَهی زِ بوسه‌یْ یار و گَهی زِ جامِ عُقار
مجَال نیست سُخَن را، نه رَمْز و ایما را
به زَخمِ بوسه سُخَن را چه خوش هَمی‌شِکَنند
به فِتْنه بَسته رَهِ فِتْنه را و غوغا را
چو فِتنه مَست شود، ناگهان بَرآشوبَنْد
چه چیز بَنْد کُند مَستِ بی‌مُحابا را؟
چو موج پَست شود، کوه‌ها و بَحر شود
که بیم، آب کُند سنگ‌هایِ خارا را
چو سنگْ آب شود، آبْ سنگ، پَس می‌دان
احاطَتِ مَلِکِ کامکارِ بینا را
چو جنگْ صُلح شود، صُلحْ جنگ، پس می‌بین
صِناعَتِ کَفِ آن کِردگارِ دانا را
بِپوش رویْ که روپوشْ کارِ خوبان است
زَبون و دستْ خوش و رام یافتی ما را
حَریف بین که فُتادی تو شیر با خرگوش
مَکُن، مَبَنْد به کُلّی رَه مُواسا را
طمع نگر که مَنَت پَنْد می‌دَهَم که مَکُن
چنان که پَنْد دَهَد نیم پَشّه عَنْقا را
چُنان که جنگ کُند رویِ زَرد با صَفْرا
چُنان که راه بِبَنْدد حَشیشْ دریا را
اَکُنْتَ صاعِقَهً یا حَبیبٌ اَوْ نارًا
فَما تَرَکْتَ لَنا مَنْزِلًا وَ لا دارا
بِکَ اَلْفِخارُ وَلکِنْ بُهِتُّ مِنْ سَکَرٍ
فَلَسْتُ اَفْهَمُ لیْ مَفْخَرًا وَ لا عارا
مَتی اَتوب مِنَ الذَّنْبِ، تَوْبَتی ذَنْبی
مَتی اُجارُ اِذَا الْعِشْقُ صارَ لی جارا؟
یَقُولُ عَقْلی لا تُبْدِلَنْ هُدًی بِرَدی
اَما قَضَیْتَ بِهِ فی هَلاکِ اَوْطارا؟

هین که مَنَم بر دَر، دَر بَرگُشا
بستنِ دَر نیست نشانِ رضا
در دلِ هر ذَرّه تو را دَرگَهی ست
تا نگُشاییْ بُوَد آن در خَفا
فالِقِ اصْباحی و رَبُّ اَلْفَلَق
باز کُنی صد دَر و گویی دَرآ
نی که مَنَم بر دَر، بلکه تویی
راه بِدِه، دَر بِگُشا خویش را
آمد کبریت بَرِ آتشی
گفت بُرون آ بَرِ من، دِلْبَرا
صورتِ مَنْ صورتِ تو نیست لیک
جُمله تواَم صورتِ من چون غِطا
صورت و معنی تو شَوَم چون رَسی
مَحو شود صورتِ من در لِقا
آتش گُفتَش که بُرون آمدم
از خودِ خود روی بِپوشَم چرا؟
هین بِسِتان از منْ تبلیغ کُن
بر همه اَصْحاب و همه اَقْرَبا
کوه اگر هست، چو کاهش بِکَش
داده اَمَت من صِفَتِ کَهْرُبا
کاه رُبایِ من کُهْ می‌کَشَد
نَزْ عَدَم آوردم کوهِ حِرا؟
در دلِ تو جُمله مَنَم سَر به سَر
سویِ دلِ خویش بیا، مَرحَبا
دِلْبَرم و دل بَرَم ایرا که هست
جوهرِ دل زاده زِ دریایِ ما
نقل کُنم وَرْ نکُنم سایه را
سایه من کِی بُود از من جُدا؟
لیک زِ جایَش بِبَرَم تا شود
وَصْلَتِ او ظاهرْ وقتِ جَلا
تا که بِدانَد که او فَرعِ ماست
تا که جُدا گردد او از عَدا
رو بَرِ ساقیّ و شِنو باقی اَش
تات بگوید به زبانِ بَقا

جان و جهان چو رویِ تو در دو جهان کجا بُوَد؟
گَر تو سِتَم کُنی به جان از تو سِتَم رَوا بُوَد
چون همه سویْ نورِ توست کیست دورو به عَهدِ تو؟
چون همه رو گرفته‌یی رویِ دِگَر کجا بُوَد؟
آن که بِدید رویِ تو در نَظَرش چه سرد شُد
گنج که در زمین بُوَد ماه که در سَما بُوَد
با تو برهنه خوش‌تَرَم جامهٔ تَن بُرون کُنم
تا که کِنارِ لُطفِ تو جانِ مرا قَبا بُوَد
ذوقِ تو زاهِدی بَرَد جامِ تو عارفی کَشَد
وَصْفِ تو عالِمی کُند ذاتِ تو مَر مَرا بُوَد
هر کِه حَدیثِ جان کُند با رُخِ تو نِمایَمَش
عشقِ تو چون زُمُرّدی گرچه که اژدَها بُوَد
هر کِه رُخَش چُنین بُوَد شاهْ غُلامِ او شود
گَر چه که بَنده‌یی بُوَد خاصه که در هوا بُوَد
این دلِ پاره پاره را پیشِ خیالِ تو نَهَم
گَر سُخنِ وَفا کُند گویم کین وَفا بُوَد؟
چون دَرِ ماجَرا زَنَم خانهٔ شَرع وا شود
شاهِدِ من رُخَش بُوَد نرگسِ او گُوا بُوَد
از تبریزِ شَمسِ دین چون که مرا نِعَم رَسَد
جُز تبریز و شَمسِ دین جُمله وجود لا بُوَد

دَردِهْ شَرابِ یکسان، تا جُمله جمع باشیم
تا نَقْش‌هایِ خود را یک یک فروتَراشیم
از خویشْ خواب گردیم، هم رنگِ آب گردیم
ما شاخِ یک درختیم، ما جُمله خواجه تاشیم
ما طَبْعِ عشق داریم، پنهانِ آشکاریم
در شهرِ عشقْ پنهان، در کویِ عشقْ فاشیم
خود را چو مُرده بینیم بر گورِ خود نِشینیم
خود را چو زنده بینیم در نوحه رو خراشیم
هر صورتی که رویَد بر آیِنِه‌‌یْ دلِ ما
رَنگِ قَلاش دارد، زیرا که ما قَلاشیم
ما جمعِ ماهیانیم، بر رویِ آب رانیم
این خاکِ بوالْهَوَس را بر رویْ خاکْ پاشیم
تا مُلْکِ عشق دیدیم، سَرخَیلِ مُفْلِسانیم
تا نَقْدِ عشق دیدیم، تُجّارِ بی­قُماشیم

خوش سویِ ما آدَمی، زانچه که ما هم خوشیم
آب حَیاتِ توایم، گر چه به شَکلْ آتشیم
تو جو کبوتر بَچه، زادهٔ این لانه‌یی
گَر تو نیایی به خود، مات ازین سو کَشیم
حاضرِ ما شو که ما حاضرِ آن شاهِدیم
مَستِ میْ‌اَش می­شویم، باده ازو می‌چَشیم
تیزرَوان هَمچو سَیل، گر چه چو کُهْ ساکِنیم
نَعره‌زنان هَمچو رَعْد، گر چه چُنین خامُشیم
جانِ چو دریا تو راست، بر کَفِ خود نِهْ بیا
گر چه که ما هَمچو چَرخ، بی‌گُنَهی می‌کُشیم
زان سویِ این پنج حِسْ نوبَتِ ما پنج کُن
کان سویِ این شش جِهَت، خُسروِ این هر ششیم
در پِیِ سُرنایِ عشق، تیزدَم و دلْ­نَواز
کَزْ رَگِ جان هَمچو چَنگ، بَهرِ تو در نالِشیم
صِحَّتِ دعویِّ عشق، مَسْنَد و بالِش مَجو
ما نه چو رَنْجورکان، عاشقِ آن بالِشیم
نورِ فَلَک شَمسِ دین، مَفْخَرِ تبریز، ما
از رُخِ آن آفتاب، چَرخْ درون، مَهْ وَشیم

دِلْدارِ من در باغْ دی می‌گشت و می‌گفت ای چَمَن
صد حورِکَش داری ولی، بِنْگَر یکی داری چو من؟
قَدْرِ لَبَم نَشْناختی، با من دَغاها باختی
اینک چُنین بُگْداختی، حَیْرانَ فی هذَا الزَّمَن
ای فِتْنه‌ها انگیخته، بر خَلْق آتش ریخته
وَزْ آسْمان آویخته، بر هر دلی پنهانْ رَسَن
در بَحْرِ صافِ پاکِ تو، جُمله جهانْ خاشاکِ تو
در بَحْرِ تو رَقْصان شُده، خاشاکِ نَقْشِ مَرد و زن
خاشاک اگر گَردان بُوَد از موجِ جان، از جا مَرو
سُرنایِ خود را گفته تو من دَم زَنَم، تو دَمْ مَزَن
بَس شمع‌ها اَفْروختی، بیرون زِ سَقفِ آسْمان
بس نَقْش‌ها بِنْگاشتی، بیرون زِ شهرِ جان و تَن
ای بی‌خیالِ رویِ تو، جُمله حقیقت‌ها خیال
ای بی‌تو جان اَنْدَر تَنَم، چون مُرده‌یی اَنْدَر کَفَن
بی‌نورِ نوراَفْروزِ او، ای چَشمِ من چیزی مَبین
بی‌جانِ جانْ‌انگیزِ او، ای جانِ من رو، جانْ مَکَن
گفتم صَلایِ ماجَرا ما را نمی‌پُرسی چرا؟
گفتا که پُرسش‌هایِ ما، بیرون زِ گوش است و دَهَن
ای سایهٔ معشوق را معشوقِ خود پِنْداشته
ای سال‌ها نَشْناخته تو خویش را از پیرهَن
تا جانِ بااندازه‌اَت بر جانِ بی‌اندازه زَد
جانَت نگُنجَد در بَدَن، شَمعَت نگُنجَد در لَگَن

ای تو خَموشِ پُرسُخَن، چیست خَبَر؟ بیا بگو
سوره هَل اَتی بِخوان، نُکتهٔ لافَتی بگو
خیمهٔ جانْ بر اوج زن، در دلِ بَحْر موج زَن
مَشکِ وجود بَردَران، تَرکِ دو سه سَقا بگو
چون که زِ خود سَفَر کُنی، وَزْ دو جهانْ گُذَر کُنی
کیست کَزو حَذَر کُنی؟ هیچ سُخَن مَخا بگو
از میِ لَعْلِ پُرگُهَر، بی‌خَبَریّ و باخَبَر
در دلِ ما بِزَن شَرَر، بر سَرِ ما بَرآ بگو
ساقیِ چَرخْ در طَرَب، مَجْلِسِ خاکْ خُشک لَب
زین دو بِزاده روز و شب، چیست سَبَب؟ مرا بگو
از دلِ چَرخ در زمین، باغ و گُل است و یاسَمین
بادِ خَزانْش در کمین، چیست چُنین؟ چرا؟ بگو
بُخل و سَخا و خیر و شَر، نیست جُدا زِیکدِگَر
نیست یکی و نیست دو، چیست یکی دو تا؟ بگو
بُلبُلِ مَست تا به کِی ناله کُنی زِ ماهِ دِیْ
ذِکرِ جَفا بَس است هِی، شُکر کُن، از وَفا بگو
هیچ دَرین دو مرحله، شُکرِ تو نیست بی‌گِله
نَقْشِ فَنا بِشو هَله، زآینهٔ صَفا بگو
جُزو بِهِل زِ کُل بگو، خارْ بِهِل زِ گُل بگو
دَرگُذَر از صفاتِ او، ذاتْ نِگَر، خدا بگو

عشقْ بین، با عاشقانْ آمیخته
روحْ بین، با خاکْدانْ آمیخته
چند بینی این و آن و نیک و بَد؟
بِنْگَر آخِر این و آنْ آمیخته
چند گویی بی‌نشان و بانشان؟
بی نشانْ بین با نشانْ آمیخته
چند گویی این جهان و آن جهان؟
آن جهانْ بین وین جهانْ آمیخته
دلْ چو شاه آمد، زبانْ چون تَرجُمان
شاهْ بین با تَرجُمانْ آمیخته
اَنْدَرآمیزید، زیرا بَهرِ ماست
این زمینْ با آسْمانْ آمیخته
آب و آتش بین و خاک و باد را
دُشمنانْ چون دوستانْ آمیخته
گُرگ و میش و شیر و آهو، چار ضِد
از نِهیبِ قَهرمانْ آمیخته
آن چُنان شاهی نِگَر، کَزْ لُطفِ او
خار و گُل در گُلْسِتانْ آمیخته
آن چُنان ابری نِگَر، کَزْ فیضِ او
آبِ چندین ناودانْ آمیخته
اِتّحاد اَنْدَر اَثَر بین و بِدان
نوبَهار و مِهْرَگانْ آمیخته
گَر چه کَژْبازند و ضِدانند، لیک
هَمچو تیرند و کَمانْ آمیخته
قَند خا، خاموش باش و حیف دان
قَند و پَند اَنْدَر دَهانْ آمیخته
شَمسِ تبریزی، هَمی‌رویَد زِ دل
کَس نباشد آن چُنانْ آمیخته

جانا تو بگو رَمزی، از آتشِ هَمراهی
من دَم نَزَنَم، زیرا، دَم می‌نَزَنَد ماهی
بر خیمهٔ این گَردون، تو دوشْ قُنُق بودی
مَهْ سَجده هَمی‌کَرَدَت، ای اَیْبَکِ خرگاهی
خورشید زِ تو گشته صاحِبْ کُلَهِ گَردون
وَزْ بَخششِ تو دیده، این ماهِ سَما ماهی
کِی هر دو یکی گردد، تو آتش و من روغن؟
وین قِسْمَت چون آمد، تو یوسُف و من چاهی؟
هر چند که این جوشَم از آتشِ تو باشد
من بَندهٔ آن خِلْعَت، گَر رانی و گَر خواهی
این دانشِ من گشته بر دانشِ تو پَرده
فریادِ منِ مِسکین، از دانش و آگاهی
گَهْ از میْ و از شاهِد، گویم مَثَلِ لُطفَش
وین هر دو کجا گُنجَد در وَحدتِ اَللّهی
شَمسُ الْحَقِ تبریزی صُبحی که تو خندانی
کِی شب بُوَدش در پِی، یا زَحمَتِ بیگاهی؟

آن شمع چو شُد طَرَب فَزایی
پَروانه دِلان، به رَقص آیی
چون جان بِرَسَد، نه تَن بِجُنبَد؟
جان آمد، از لَحَد بَرآیی
چون بانگِ سَماع در کُه افتاد
ای کوهِ گِران، کم از صَدایی؟
کین بادِ بهار می‌رَسانَد
رَقصانیِ شاخ را صَلایی
در ذَرّه کجا قَرار مانَد؟
خورشید به رَقصْ در سَمایی
هم آتش و دود گشته پیچان
از آتشِ رویِ جانْ فَزایی
ماهی صَنَما زِ روحْ‌ بی‌جسم
شوخی، شِکَری، یکی بَلایی
گَهْ کوتَه و گَهْ دراز گشتیم
با سایهٔ صورتِ هُمایی
هم بر لبِ دوست، مَست گشتیم
نالان شُده مَست، هَمچو نایی
بر باد سَوار، هَمچو کاهیم
اَنْدَر جَوَلانْ زِ کَهْرُبایی
چون پَشّه زِ خونِ خویش مَستیم
وَزْ دیگِ جِگَر، دِلا اَبایی
اَنْدَر خَلْوَت به هویْ هویی
در جمعیَّتْ به ‌هایِ هایی
در صورت، بَندهٔ کَمینیم
در سِر، صِفَتِ یکی خدایی
این دادْ خَدیوْ شَمسِ تبریز
بی کِبْر، وَلیک کِبْریایی

کِه شَکیبَد زِتو ای جان، که جِگَرگوشهٔ جانی؟
چه تفکُّر کُند از مَکْر و زِدَستان، که ندانی؟
نه دَرونی، نه بُرونی، که ازین هر دو فُزونی
نه زِ شیری، نه زِ خونی، نه اَزینی، نه از آنی
برَوَد فِکْرَتِ جادو، نَهَدَت دامْ به هر سو
تو همه دام و فَنَش را به یکی فَنْ بِدَرانی
چه بُوَد باطنِ کَبکی، که دلِ باز نداند؟
چه حُبوب است زمین در، که زِچَرخ است نَهانی؟
کُلَهَش بِنْهی و آن گَهْ فَکَنی باز به سیلی
چه کُند بَرِّهٔ مِسکین، چو کُند شیرْ شَبانی؟
کُلَه و تاجْ سَرَم را پِیِ سیلیِّ تو باید
که مرا تاجْ توییّ و جُزِ تو جُمله گِرانی
به کجا اسب دَوانَد؟ به کجا رَخْت کَشانَد؟
زِتو چون جان بِجَهانَد؟ که تو صد جانِ جهانی
به چه نُقصان نِگَرندَت؟ به چه عیبی شِکَنندَت؟
به کِه مانند کُنَندَت؟ که به مَخلوقْ نَمانی
به مُلاقات نِشان دِهْ، زِ خیالاتْ اَمان دِهْ
مَکُشش زود، زمان دِهْ، که تو قَسّامِ زمانی
هَله ای جانِ گُشاده، قَدَمِ صِدْق نَهاده
همه از پایْ فُتاده، تو خوش و دست زَنانی
شَهْ و شاهینِ جَلالی، که چُنین با پَر و بالی
نه گُمانی، نه خیالی، همه عینیّ و عِیانی
چه بُوَد طَبْع و رُموزَش؟ به یکی شُعله بِسوزَش
به یکی تیر بِدوزَش، که بَسی سَخته کَمانی
هَله، بر قوس بِنِه زِه، زِ کَمین گاهْ بُرون جِه
بِرَهان خویش ازین دِهْ، که تو زانْ شهرِ کَلانی
چو همه خانهٔ دل را بِگِرفت آتشْ بالا
بُوَد اِظْهارِ زبانه، بِهْ از اِظْهارِ زبانی

ای دریغا، دَرِ این خانه دَمی بُگْشودی
مونِسِ خویشْ بِدیدی، دلِ هر موجودی
چَشمِ یعقوب به دیدارِ پسر شاد شُدی
ساقیِ وصل، شرابِ صَمَدی پیمودی
رو نِمودی که مَنَم شاهِدِ تو، باکْ مَدار
از زیانْ هیچ مَیَندیش، چو دیدی سودی
هیچ کَس رَشک نَبُردی که فُلان دست بِبُرد
هر کسی در چَمَنِ روح، به کامْ آسودی
نیست روزی که سپاهِ شَبَش آرَد غارت
نیست دینار و دِرَم، یا هَوَسِ مَعْدودی
حاجَتَت نیست که یادِ طَرَبِ کُهنه کُنی
کِی بُوَد در خُضَرِ خُلْد، غَمِ اَمْرودی؟
صد هزاران گِرِهِ جمع شُده بر دلِ ما
از نَصیبِ کَرَمَش آب شُدی، بُگْشودی
صورتِ حَشْوِ خیالات، رَهِ ما بَستند
تیغِ خورشیدِ رُخَش، خُفیه شُده در خودی
طالِبِ جُمله وِیْ است و لَقَبَش مَطْلوبی
عابِدِ جُمله وِیْ است و لَقَبَش مَعْبودی
خادم و موذنِ این مسجدِ تَنْ جانِ شماست
ساجِدی گشته نَهان، در صِفَتِ مَسْجودی
ای اَیازَت دل و جان، شَمسِ حَقِ تبریزی
نیست در هر دو جهان، چون تو شَهِ مَحْمودی

ای عشقِ پَرده دَر، که تو در زیرِ چادری
در حُسنْ حوری‌یی تو و در مِهْر، مادری
در حَلقه اَنْدَرآ و بِبین جُمله جان‌ها
در گوشْ حَلقه کرده، به قانونِ چاکری
در آیِنِه نَظَر کُن و در چَشمِ خود نِگَر
صد جان گِرِه گِرِه شُده از وِیْ به ساحِری
در هر گِرِه نِگَه کُن وصُنْعِ خدایْ بین
در هم بِبَسته موسی و فرعون و سامِری
از زیرِ دامَنَت تو بُرون آر شمع را
تا نَقْشِ حَقْ بِخَندد بر نَقْشِ آزری
تا دست و پا نَهاد دو زُلْفِ تو کُفر را
هر دَم بِمیرد ایمان، در پایِ کافَری
چون مَر تو را نیابَد، در جان و جا دِلَم
گشتم هزار بار من از جان و جا، بَری
خُشک و تَرِ دو چَشم و لبِ من رَوان شُده
در قُلْزُمی که خُشک نیابَند و نی تَری
دی لُطف‌ها بِکَرد خیالِ تو، گُفتَمَش
کِی باوَفا و عَهد، زِ من باوَفاتَری
دانم زِ شَمسِ دین‌ست تو را این همه وَفا
تبریز این سَلام بَرِ جانِ ما، بَری

پیش‌تَر آ پیش‌تَر، چند ازین رَهْ زَنی؟
چون تو مَنی من تواَم، چند توییّ و مَنی؟
نورِ حَقیم و زُجاج، با خود چندین لَجاج؟
از چه گُریزَد چُنین روشنی از روشنی؟
ما همه یک کامِلیم، از چه چُنین اَحْوَلیم؟
خوار چرا بِنْگَرد سویِ فقیرانْ غَنی؟
راست چرا بِنْگَرَد سویِ چپِ خویش خوار
هر دو چو دست تواَند، چه یَمَنی چه دَنی
ما همه یک گوهریم، یک خِرَد و یک سَریم
لیک دوبین گشته‌ایم، زین فَلَکِ مُنْحنی
رَخْت ازین پنج و شش، جانِبِ توحید کَش
عَرعَرِ توحید را چند کُنی مُنْثَنی؟
هین زِ مَنی خیز کُن، با همه آمیز کُن
با خودِ خود حَبّه‌یی، با همه چون مَعْدَنی
هر چه کُند شیرِ نَر، سگ بِکُند هم سگی
هر چه کُند روحِ پاک، تَن بِکُند هم تَنی
روحْ یکی دان و، تَنْ گشته عَدَد صد هزار
هَمچو که بادام‌ها، در صِفَتِ روغَنی
چند لُغَت در جهان، جُمله به مَعنی یکی
آب یکی گشت چون خابیه‌ها بِشْکَنی
جان بِفرستَد خَبَر جانِبِ هر بانَظَر
چون که به توحیدْ تو دل زِ سُخَن بَرکَنی

هست کسی کو چو من اشکار نیست
هست کسی کو تلف یار نیست؟
هست سری کو چو سرم مست نیست؟
هست دلی کو چو دلم زار نیست؟
مختلف آمد همه کار جهان
لیک همه جز که یکی کار نیست
غرقهٔ دل دان و طلب کار دل
آنک گله کرد که دلدار نیست
گرد جهان جستم اغیار من
گشت یقینم که کس اغیار نیست
مشتریان جمله یکی مشتریست
جز که یکی رستهٔ بازار نیست
ماهیت گلشن آنکس که دید
کشف شد او را که یکی خار نیست
خنب ز یخ بود و درو کردم آب
شد همه آب و زخم آثار نیست
جمله جهان لایتجزی بدست
چنگ جهان را جز یک تار نیست
وسوسهٔ این عدد و این خلاف
جز که فریبنده و غرار نیست
هست درین گفت تناقض ولیک
از طرف دیده و دیدار نیست
نقطه دل بی‌عدد و گردش است
گفت زبان جز تک پرگار نیست
طاقت و بی‌طاقتی آمد یکی
پیش مرا طاقت گفتار نیست
مست شدی سر بنه اینجا، مرو
زانکه گلست و ره هموار نیست
مست دگر از تو بدزدد کمر
جز تو مپندار که طرار نیست
چونک ز مطلوب رسیدست برات
گشت نهان از نظر تو صفات
بار دگر یوسف خوبان رسید
سلسلهٔ صد چو زلیخا کشید
جامه درد ماه ازین دستگاه
نعره زند چرخ که هل من مزید
جملهٔ دنیا نمکستان شدست
تا که یکی گردد پاک و پلید
بار دگر عقل قلمها شکست
بار دگر عشق گریبان درید
کرد زلیخا که نکردت کس
بنده خداوندهٔ خود را خرید
مست شدی بوسه همی بایدت
بوسه بران لب ده، کان می‌چشید
سخت خوشی، چشم بدت دور باد
ای خنک آن چشم که روی تو دید
دیدن روی تو بسی نادرست
ای خنک آن، گوش که نامت شنید
شعشعهٔ جام تو عالم گرفت
ولولهٔ صبح قیامت دمید
عقل نیابند به دارو، دگر
عقل ازین حیرت شد ناپدید
باز نیاید، بدود تا هدف
تیر چو از قوس مجاهد جهید
هدهد جان چون بجهد از قفس
می‌پرد از عشق به عرش مجید
تیغ و کفن می‌برد و می‌رود
روح سوی قیصر و قصرمشید
رسته ز اندیشه که دل می‌فشرد
جسته ز هر خار که پا می‌خلید
چرخ ازو چرخ زد و گفت ماه
منک لنا کل غد الف عید
شد گه ترجیع و دلم می‌جهد
دلبر من داد سخن می‌دهد
این بخورد جام دگر آرمش
بارد و هشیار بنگذارمش
از عدمش من بخریدم به زر
بی می و بی‌مایده کی دارمش؟
شیره و شیرین بدهم رایگان
لیک چو انگور نیفشارمش
همچو سر خویش همی پوشمش
همچو سر خویش همی خارمش
روح منست و فرج روح من
دشمن و بیگانه نینگارمش
چون زنم او را؟! که ز مهر و ز عشق
گفتن گستاخ نمی‌یارمش
گر برمد کبکبهٔ چار طبع
من عوض و نایب هر چارمش
من به سفر یار و قلاووزمش
من به سحر ساقی و خمارمش
تا چه کند لکلکهٔ زر و سیم
که تو بگویی که: « گرفتارمش »
او چو ز گفتار ببندد دهن
از جهت ترجمه گفتارمش
ور دل او گرم شود از ملال
مروحه و باد سبکسارمش
ور بسوی غیب نظر خواهد او
آینهٔ دیدهٔ دیدارمش
ور به زمین آید چون بوتراب
جمله زمین لاله و گل کارمش
ور بسوی روضهٔ جانها رود
یاسمن و سبزه و گلزارمش
نوبت ترجیع شد ای جان من
موج زن ای بحر درافشان من
شد سحر ای ساقی ما نوش، نوش
ای ز رخت در دل ما جوش، جوش
بادهٔ حمرای تو همچون پلنگ
گرگ غم اندر کف او موش، موش
چونک برآید به قصور دماغ
افتد از بام نگون هوش، هوش
چونک کشد گوش خرد سوی خود
گوید از درد خرد: « گوش، گوش »
گوش او: خیز، به جان سجده کن
در قدم این قمر می فروش
گفت: کی آمد که ندیدم منش
گفت که: تو خفته بودی دوش دوش
عاشق آید بر معشوقه مست
که نبرد بوی از آن شوش شوش
عشق سوی غیب زند نعرها
بر حس حیوان نزند آن، خروش
شهر پر از بانگ خر و گاو شد
بر سر که باشد بانگ وحوش
ترک سوارست برین یک قدح
ساغر دیگر جهة قوش، قوش
چونک شدی پر ز می لایزال
هیچ نبینی قدحی بوش، بوش
جمله جمادات سلامت کنند
راز بگویند چو خویش، و چو توش
روح چو ز مهر کنارت گرفت
روح شود پیش تو جمله نقوش
نوبت آن شد که زنم چرخ من
عشق عزل گوید بی روی پوش
همچو گل سرخ سواری کند
جمله ریاحین پی او چون جیوش
نقل بیار و می و پیشم نشین
ای رخ تو شمع و میت آتشین

عجب سروی، عجب ماهی، عجب یاقوت و مرجانی
عجب جسمی، عجب عقلی، عجب عشقی، عجب جانی
عجب لطف بهاری تو، عجب میر شکاری تو
دران غمزه چه داری تو؟ به زیر لب چه می‌خوانی؟
عجب حلوای قندی تو، امیر بی‌گزندی تو
عجب ماه بلندی تو، که گردون را بگردانی
عجبتر از عجایبها، خبیر از جمله غایبها
امان اندر نواییها، به تدبیر، و دوا دانی
ز حد بیرون به شیرینی، چو عقل کل بره بینی
ز بی‌خشمی و بی‌کینی، به غفران خدا مانی
زهی حسن خدایانه، چراغ و شمع هر خانه
زهی استاد فرزانه، زهی خورشید ربانی
زهی پربخش، این لنگان، زهی شادی دلتنگان
همه شاهان چو سرهنگان غلامند، و توسلطانی
به هر چیزی که آسیبی کنی، آن چیز جان گیرد
چنان گردد که از عشقش بخیزد صد پریشانی
یکی نیم جهان خندان، یکی نیم جهان گریان
ازیرا شهد پیوندی، ازیرا زهر هجرانی
دهان عشق می‌خندد، دو چشم عشق می‌گرید
که حلوا سخت شیرینست و حلواییش پنهانی
مروح کن دل و جان را، دل تنگ پریشان را
گلستان ساز زندان را، برین ارواح زندانی
بدین مفتاح کآوردم، گشاده گر نشد مخزن
کلیدی دیگرش سازم، به ترجیعش کنم روشن
توی پای علم جانا، به لشکرگاه زیبایی
که سلطان‌السلاطینی و خوبان جمله طغرایی
حلاوت را تو بنیادی، که خوان عشق بنهادی
کی سازد اینچنین حلوا جز آن استاد حلوایی؟!
جهان را گر بسوزانی، فلک را گر بریزانی
جهان راضیست و می‌داند که صد لونش بیارایی
شکفتست این زمان گردون بریحانهای گوناگون
زمین کف در حنی دارد، بدان شادی که می‌آیی
بیا، پهلوی من بنشین، که خندیم از طرب پیشین
که کان لذت و شادی، گرفت انوار بخشایی
به اقبال چنین گلشن، بیاید نقد خندیدن
تو خندان‌روتری یا من؟ کی باشم من؟ تو مولایی
توی گلشن منم بلبل، تو حاصل بنده لایحصل
بیا کافتاد صد غلغل، به پستی و به بالایی
توی کامل منم ناقص، توی خالص منم مخلص
توی سور و منم راقص، من اسفل تو معلایی
چو تو آیی، بنامیزد، دوی از پیش برخیزد
تصرفها فرو ریزد به مستی و به شیدایی
تو ما باشی مها ما تو، ندانم که منم یا تو
شکر هم تو، شکر خا تو، بخا، که خوش همی خایی
وفادارست میعادت، توقف نیست در دادت
عطا و بخشش شادت، نه نسیه‌ست و نه فردایی
به ترجیع سوم یارا، مشرف کن دل ما را
بگردان جام صهبا را، یکی کن جمله دلها را
سلام علیک ای دهقان، در آن انبان چها داری؟
چنین تنها چه می‌گردی؟ درین صحرا چه می‌کاری؟
زهی سلطان زیبا خد، که هرکه روی تو بیند
اگر کوه احد باشد، بپرد از سبکساری
مرا گویی: « چه می‌گویی؟ » حدیث لطف و خوش خویی
دل مهمان خود جویی، سر مستان خود خاری
ایا ساقی قدوسی، گهی آیی به جاسوسی
گهی رنجور را پرسی، گهی انگور افشاری
گهی دامن براندازی، که بر تردامنان سازی
گهی زینها بپردازی، کی داند در چه بازاری؟
سلام علیک هر ساعت، بر آن قد و بر آن قامت
بر آن دیدار چون ماهت، بر آن یغمای هشیاری
سلام علیک مشتاقان! بر آن سلطان، بر آن خاقان
سلام علیک بی‌پایان، بر آن کرسی جباری
چه شاهست آن، چه شاهست آن؟ که شادی سپاهست آن
چه ماهست آن؟ چه ماهست آن؟ برین ایوان زنگاری
تو مهمانان نو را بین، برو دیگی بنه زرین
بپز گر پروری داری، وگر خرگوش کهساری
وگر نبود این و آن، برو خود را بکن قربان
وگر قربان نگردی تو، یقین می‌دان که مرداری
خمش باش و فسون کم خوان، نداری لذت مستان
چرایی بی‌نمک ای جان، نه همسایهٔ نمکساری؟
رسیدم در بیابانی، کزو رویند هستیها
فرو بارد جزین مستی از آن اطراف مستیها