سعدی : قطعات
شماره ۷۷ - حریف عمر به سر برده در فسوق و فجور
حریف عمر به سر برده در فسوق و فجور رضاقلی خان هدایت : روضهٔ دوم در ذکر فضلا و محقّقین حکما
بخش ۱۶ - انوری ابیوردی
حکیم اوحدالدین از فضلای زمان و از حکمای اوان خود بوده. ظهورش در انتهای ملک ملکشاه و ابتدای دولت سلطان سنجر سلجوقی بوده و مداحی آن سلطان را نموده. در طریق شعر و شاعری طرزی مرغوب و طوری مطلوب داشته و در این سیاق همت بر تتبع ابوالفرج رونی میگماشته. با رشید الدین وطواط و ادیب صابر و امیر معزی و جمعی از فصحایِ شعرای آن عهد معاصر بوده. ادیب را تمجید نموده. در فن ریاضی مهارت کلی حاصل کرده و مردم را به احکام وی وثوق بوده. حکم به طوفان بادی کرده و تخلف یافته و ابنای زمان برو شوریدند. گویند ظهور جنگیزخان را ما دل به آن حکم داشتند که طوفان وار باعث ویرانی دیار گردید. به هر صورت به اغوای حکیم سوزنی سمرقندی، فتوحی شاعر با وی کید کرده قطعه در هجو بلخ گفته و به نام حکیم شهرت داد. بلخیان از حکیم رنجیده و حکیم را از بلخ اخراج کردند. آخر یافتند که قطعه از فتوحی است و اکنون در دیوان حکیم مینویسند. غرض، احوال و اقوال او مشهور عالم است و اشعارش شاعران را مسلم. در تذکرهها اشعار حکیم مندرج است و دیوانش هم بسیار. اما چون فقیر بیشتر اشعاری که متضمن حقیقتی و نصیحتی است قلمی مینماید و از ابیات شاعرانه چشم میپوشد، از ضبط قصاید و مدایح معذور است. به چند بیتی حکیمانه از عالم نصایح و چند قطعه حاکی بر حکمت و موعظه و قناعت اکتفا کرده و العذر عِندالکرام مقبول. گویند در اواخر حال تائب شد. سلطان او را طلب کرده، حکیم نپذیرفت و این قطعه را که در صفت تجرد خود گفته و مطلعش این است. به سلطان فرستاد: سیدای نسفی : شهر آشوب
شمارهٔ ۳۶۳ - خورده فروش
دلبر خورده فروشم عاشقان را پیر کرد قاسم انوار : غزلیات
شماره ۴۳۶ - بدوستی، که ترا نیک دوست می دارم
بدوستی، که ترا نیک دوست می دارم صائب تبریزی : غزلیات
غزل ۲۷۳۷ - غنچه این باغ بوی پاره دل می دهد
غنچه این باغ بوی پاره دل می دهد آشفتهٔ شیرازی : غزلیات
شماره ۹۷۶ - کشته دهقان درود در نگر این شیوه نو
کشته دهقان درود در نگر این شیوه نو فرخی سیستانی : قصاید (گزیدهٔ ناقص)
قصیدهٔ شمارهٔ ۹ - در مدح خواجه ابوبکر حصیری
دل آن ترک نه اندر خور سیمین بر اوست ادیب صابر : مقطعات
شماره ۸۵ - گر کف پای تو را ز عشق ببوسم
گر کف پای تو را ز عشق ببوسم واعظ قزوینی : ماده تاریخ
شمارهٔ ۴۳ - در سوگ و تاریخ مرگ صائب
شد صایب از این جهان ویران صدحیف صائب تبریزی : متفرقات
شماره ۶۰۹ - ای قیامت نخل بند قامت رعنای تو
ای قیامت نخل بند قامت رعنای تو سعدی : رباعیات
رباعی ۸۸ - نونیست کشیده عارض موزونش
نونیست کشیده عارض موزونش ایرانشان : کوشنامه
بخش ۳۰۴ - راست شدن مملکت بر کوش
وزآن پس ز فاروق هر سال باز سنایی غزنوی : قصاید و قطعات
شماره ۲۸ - برخیز و برافروز هلا قبلهٔ زردشت
برخیز و برافروز هلا قبلهٔ زردشت انوری : قصاید
قصیدهٔ شمارهٔ ۱۴۸ - در مدح یکی از بزرگان
ای ز کلک توراست کار جهان فیض کاشانی : غزلیات
غزل ۲۲۵ - ز قرب دوست چگویم که مو نمیگنجد
ز قرب دوست چگویم که مو نمیگنجد حافظ : غزلیات
غزل ۲۱۸ - در ازل هر کو به فیض دولت ارزانی بود
در ازل هر کو به فیض دولت ارزانی بود ادیب الممالک : مقطعات
شمارهٔ ۲۱۲ - متضمن چهار ماده تاریخ برای جشن تاجگذاری
از ادیب الممالک اندر یاد سلیم تهرانی : غزلیات
شماره ۶۳۵ - مستان تواند خسته ای چند
مستان تواند خسته ای چند شاه نعمتالله ولی : غزلیات
غزل ۱۰۱۱ - علم صید است و قید کن محکم
علم صید است و قید کن محکم نهج البلاغه : حکمت ها
نکوهش مال اندوزی
وَ قَالَ عليهالسلام يَا اِبْنَ آدَمَ مَا كَسَبْتَ فَوْقَ قُوتِكَ فَأَنْتَ فِيهِ خَازِنٌ لِغَيْرِكَ
شماره ۷۷ - حریف عمر به سر برده در فسوق و فجور
حریف عمر به سر برده در فسوق و فجور رضاقلی خان هدایت : روضهٔ دوم در ذکر فضلا و محقّقین حکما
بخش ۱۶ - انوری ابیوردی
حکیم اوحدالدین از فضلای زمان و از حکمای اوان خود بوده. ظهورش در انتهای ملک ملکشاه و ابتدای دولت سلطان سنجر سلجوقی بوده و مداحی آن سلطان را نموده. در طریق شعر و شاعری طرزی مرغوب و طوری مطلوب داشته و در این سیاق همت بر تتبع ابوالفرج رونی میگماشته. با رشید الدین وطواط و ادیب صابر و امیر معزی و جمعی از فصحایِ شعرای آن عهد معاصر بوده. ادیب را تمجید نموده. در فن ریاضی مهارت کلی حاصل کرده و مردم را به احکام وی وثوق بوده. حکم به طوفان بادی کرده و تخلف یافته و ابنای زمان برو شوریدند. گویند ظهور جنگیزخان را ما دل به آن حکم داشتند که طوفان وار باعث ویرانی دیار گردید. به هر صورت به اغوای حکیم سوزنی سمرقندی، فتوحی شاعر با وی کید کرده قطعه در هجو بلخ گفته و به نام حکیم شهرت داد. بلخیان از حکیم رنجیده و حکیم را از بلخ اخراج کردند. آخر یافتند که قطعه از فتوحی است و اکنون در دیوان حکیم مینویسند. غرض، احوال و اقوال او مشهور عالم است و اشعارش شاعران را مسلم. در تذکرهها اشعار حکیم مندرج است و دیوانش هم بسیار. اما چون فقیر بیشتر اشعاری که متضمن حقیقتی و نصیحتی است قلمی مینماید و از ابیات شاعرانه چشم میپوشد، از ضبط قصاید و مدایح معذور است. به چند بیتی حکیمانه از عالم نصایح و چند قطعه حاکی بر حکمت و موعظه و قناعت اکتفا کرده و العذر عِندالکرام مقبول. گویند در اواخر حال تائب شد. سلطان او را طلب کرده، حکیم نپذیرفت و این قطعه را که در صفت تجرد خود گفته و مطلعش این است. به سلطان فرستاد: سیدای نسفی : شهر آشوب
شمارهٔ ۳۶۳ - خورده فروش
دلبر خورده فروشم عاشقان را پیر کرد قاسم انوار : غزلیات
شماره ۴۳۶ - بدوستی، که ترا نیک دوست می دارم
بدوستی، که ترا نیک دوست می دارم صائب تبریزی : غزلیات
غزل ۲۷۳۷ - غنچه این باغ بوی پاره دل می دهد
غنچه این باغ بوی پاره دل می دهد آشفتهٔ شیرازی : غزلیات
شماره ۹۷۶ - کشته دهقان درود در نگر این شیوه نو
کشته دهقان درود در نگر این شیوه نو فرخی سیستانی : قصاید (گزیدهٔ ناقص)
قصیدهٔ شمارهٔ ۹ - در مدح خواجه ابوبکر حصیری
دل آن ترک نه اندر خور سیمین بر اوست ادیب صابر : مقطعات
شماره ۸۵ - گر کف پای تو را ز عشق ببوسم
گر کف پای تو را ز عشق ببوسم واعظ قزوینی : ماده تاریخ
شمارهٔ ۴۳ - در سوگ و تاریخ مرگ صائب
شد صایب از این جهان ویران صدحیف صائب تبریزی : متفرقات
شماره ۶۰۹ - ای قیامت نخل بند قامت رعنای تو
ای قیامت نخل بند قامت رعنای تو سعدی : رباعیات
رباعی ۸۸ - نونیست کشیده عارض موزونش
نونیست کشیده عارض موزونش ایرانشان : کوشنامه
بخش ۳۰۴ - راست شدن مملکت بر کوش
وزآن پس ز فاروق هر سال باز سنایی غزنوی : قصاید و قطعات
شماره ۲۸ - برخیز و برافروز هلا قبلهٔ زردشت
برخیز و برافروز هلا قبلهٔ زردشت انوری : قصاید
قصیدهٔ شمارهٔ ۱۴۸ - در مدح یکی از بزرگان
ای ز کلک توراست کار جهان فیض کاشانی : غزلیات
غزل ۲۲۵ - ز قرب دوست چگویم که مو نمیگنجد
ز قرب دوست چگویم که مو نمیگنجد حافظ : غزلیات
غزل ۲۱۸ - در ازل هر کو به فیض دولت ارزانی بود
در ازل هر کو به فیض دولت ارزانی بود ادیب الممالک : مقطعات
شمارهٔ ۲۱۲ - متضمن چهار ماده تاریخ برای جشن تاجگذاری
از ادیب الممالک اندر یاد سلیم تهرانی : غزلیات
شماره ۶۳۵ - مستان تواند خسته ای چند
مستان تواند خسته ای چند شاه نعمتالله ولی : غزلیات
غزل ۱۰۱۱ - علم صید است و قید کن محکم
علم صید است و قید کن محکم نهج البلاغه : حکمت ها
نکوهش مال اندوزی
وَ قَالَ عليهالسلام يَا اِبْنَ آدَمَ مَا كَسَبْتَ فَوْقَ قُوتِكَ فَأَنْتَ فِيهِ خَازِنٌ لِغَيْرِكَ