متن بالا به موضوع بخل و سخاوت می‌پردازد و با استفاده از استعاره‌ها و تمثیل‌های مختلف، مضرات بخل و فواید سخاوت را بیان می‌کند. شاعر تأکید می‌کند که بخل مانند قفلی بر خزینه‌ی شاه است و او را از مقام شاهی نالایق می‌سازد. همچنین، بخل را به درخت خاری تشبیه می‌کند که میوه‌هایش دردناک و آسیب‌زننده هستند. در مقابل، سخاوت و بخشش را ویژگی‌های ضروری برای یک شاه واقعی می‌داند و توصیه می‌کند که به جای روی آوردن به افراد بخیل، به افراد کریم و بخشنده نزدیک شویم.
متن دارای مفاهیم عمیق اخلاقی و استعاره‌های پیچیده است که درک آن‌ها به سطحی از بلوغ فکری و تجربه‌ی ادبی نیاز دارد. همچنین، برخی از تصاویر شعری مانند 'خار آن جان خستگان آزار' ممکن است برای کودکان و نوجوانان کم‌سن‌وسال نامفهوم یا ناخوشایند باشد.
بخش ۳۰ - گفتار در مذمت بخل
تا کند دست شاه ازان کوتاه ۱
قفل بگشا که دست کوتاهی
نیست لایق به منصب شاهی ۲
دل شه کز خزینه اش هوس است
دولت شاهیش خزینه بس است ۳
تا بود شاه شاه بی خم و پیچ
زانکه باید نیایدش کم هیچ ۴
ور بماند ازان معاذالله
که تواند خزینه داشت نگه ۵
بخل نخلیست دخل آن همه خار
خار آن جان خستگان آزار ۶
گر به خرمای او بری دندان
هست دندان شکن تر از سندان ۷
فی المثل گر فشاندش مریم
زان نریزد به غیر سنگ ستم ۸
بخل نخلیست نوش او همه نیش
جگر خستگان ز نیشش ریش ۹
گر بیالایدت به شهد انگشت
سازدت خم ز بار منت پشت ۱۰
به حیل بر در بخیل مرو
به عزیزی او ذلیل مشو ۱۱
که به سوی کریم فخر شعار
آن ذلیلی کند دلیلی عار ۱۲
عار اگر می کشی از آنان کش
که بود فخر و عار از آنان خوش ۱۳
نه بر ابروی آن گروه گره
نه پر آژنگ رویشان چو زره ۱۴
بدهند و ز شرم داده خویش
از فقیران سرافکنند به پیش ۱۵
نه که هر جا ز خاصه و عامه
از لئیمی کنند هنگامه ۱۶
لطف و احسان خود شمار کنند
گردنت را به زیر بار کنند ۱۷
برای ضبط گوهر با صدای خود، لطفا به حساب کاربری وارد شوید.
