این متن به چهار نوع گفتار از سوی فرد مختار اشاره می‌کند: 1. گفتاری که هم برای گوینده و هم شنونده سودمند است (مانند سخنان پیامبر و اصحاب). 2. گفتاری که تنها برای گوینده مفید است و ممکن است به شنونده آسیب برساند (مانند تبلیغ وحی به کافران). 3. گفتاری که تنها شنونده از آن بهره می‌برد و گوینده سودی نمی‌برد (مانند وعظ مرائیان). 4. گفتاری که هیچ سودی برای هیچ یک ندارد و معمولاً شامل دروغ، غیبت و سخنان بیهوده است. متن تأکید می‌کند که تنها دو نوع اول ارزشمند هستند و باید از دو نوع دیگر پرهیز کرد.
متن دارای مفاهیم اخلاقی و دینی پیچیده است که درک آن نیاز به بلوغ فکری و شناختی دارد. همچنین، بحث درباره‌ی انواع گفتار و پیامدهای آن برای نوجوانان و بزرگسالان مناسب‌تر است تا کودکان.
بخش ۱۲۲ - در بیان آنکه قول خیر کدام است که به آن اشتغال نمایند و قول شر کدام است که از آن اجتناب کنند
چار نوع است گوش با من دار ۱
یا بود خیر سامع و قاتل
که ازان قرب حق شود حاصل ۲
قائل از وی به رفعت درجات
رسد و مستمع به فوز و نجات ۳
همچو قول رسول یا اصحاب
که گرفتند ازو طریق صواب ۴
یا گزارنده را بود نافع
گر چه باشد وبال بر سامع ۵
همچو تبلیغ وحی با کفار
که نمودند بر جحود اصرار ۶
اجر تبلیغ یافت پیغمبر
کافران را فزود کفر و بطر ۷
یا بود خیر مستمع را لیک
مر گزارنده را نیفتد نیک ۸
همچو وعظ مرائیان زمان
که نرستند از خیال و گمان ۹
ماند واعظ به وزر عجب و ریا
مستمع کار بست و یافت جزا ۱۰
یا نه گوینده نی نیوشنده
باشد از وی به خیر کوشنده ۱۱
چون مقالات خاص و عام امروز
که بود زین قبل تمام امروز ۱۲
نکند بر زبانشان جریان
غیر قلماش و هرزه هذیان ۱۳
بلکه کذب و نمیمه و غیبت
هزل نامش کنند یا طیبت ۱۴
نیست زین چار جز دو قسم نخست
کاید از مرد هوشیار درست ۱۵
زان دو قسم دگر ببند زبان
ور نه بینی ادب چو بی ادبان ۱۶
برای ضبط گوهر با صدای خود، لطفا به حساب کاربری وارد شوید.
