این متن به بحث دربارهٔ توصیف ذات الهی و صفات خداوند میپردازد. شاعر تأکید میکند که ذات خداوند فراتر از هر توصیف و تشبیه است و انسانها قادر به درک کامل آن نیستند. او هشدار میدهد که نباید خدا را به تشبیههای نادرست محدود کرد یا او را به طور مطلق منزه دانست، بلکه باید تعادلی بین تنزیه (منزه دانستن) و تشبیه (شباهت دادن) برقرار کرد. متن بر اعتدال و میانهروی در همهٔ امور، به ویژه در شناخت خدا، تأکید دارد.
متن دارای مفاهیم عمیق فلسفی و عرفانی است که درک آن به سطحی از بلوغ فکری و دانش قبلی در مورد مفاهیم دینی و فلسفی نیاز دارد. نوجوانان و بزرگسالان با پیشینهٔ مطالعاتی در این زمینه بهتر میتوانند از آن بهرهمند شوند.
بخش ۴ - اشارت به معنی تنزیه که متقضای عقل و تشبیه که موجب سمع است با تنبیه بر آنکه کمال در مرتبه جمع است
این گهر را خرد نداند سفت ۱
شرح اوصاف ذات او ده ازو
کس نداند صفات او به ازو ۲
هر چه خود را به آن کند توصیف
مکنش بر خلاف آن تعریف ۳
وانچه خود را ازان کند تقدیس
تو در اثبات آن مکن تلبیس ۴
نه به تنزیه شو چنان مشغوف
که به نفی صفت شوی موصوف ۵
نه به تشبیه آنچنان مایل
که به جسم و جهت شوی قایل ۶
هر چه تقدیس ذات و تنزیه است
وانچه مشعر به نفی تشبیه است ۷
مرجع آن بود تجرد ذات
از تلبس به مقتضای صفات ۸
هر چه تشبیه باشد و تحدید
وانچه مبنی ز حصر یا تقیید ۹
منشاء آن بود تلبس عین
به ظهور از ملابس کونین ۱۰
گر تو ز ارباب ذوق و ادراکی
وز تقید به یک طرف پاکی ۱۱
می کن اینسان که کردمت تنبیه
جمع تنزیه را مع التشبیه ۱۲
هر یکی را به جای او می دار
چشم بر مقتضای او می دار ۱۳
در صفت های حق مشو یک چشم
می گشا سوی هر یک اندک چشم ۱۴
می کن از شر اعور دجال
استعاذت در اکثر احوال ۱۵
معتدل شو که هر که اهل دل است
در جمیع امور معتدل است ۱۶
وسط آمد محل عز و شرف
به وسط روی نه ز هر دو طرف ۱۷
تا رساند تو را به فر و بها
حکم خیرالامور اوسطها ۱۸
برای ضبط گوهر با صدای خود، لطفا به حساب کاربری وارد شوید.