قصیده ۱ - خود را به عقل خویش یکی بر گرای، خود

خود را به عقل خویش یکی بر گرای، خود
تا چیستی و چندی؟ ای مرد پر خرد ۱

جانی؟ تنی؟ چه گوهری از گوهران، همه؟
کار تو دادن است ز هر کار، یا ستد؟ ۲

مار خزنده، یا نه، ستور دونده‌ای؟
آگه چو عقلی از خود، یا بی خبر چو دد؟ ۳

جر مار و جز ستور نه‌ای، گر به خود نه‌ای
اندام هفتگانه ات انگار هفتصد ۴

از مار و از ستور چه برده است مار گیر؟
جز زهر مار بهره و خربنده جز لگد؟ ۵

هستی تو جاودان نگران سوی دیگران
خود ننگری به خود نَفَسی، از تو کی سزد؟ ۶

چشم تو پوست بیند و بر پوست، موی و پشم
وز موی و پشم و پوست، رسن خیزد و نمد ۷

گر چه سبد نگاه توان داشتن در آب
لیک آب را نگه نتوان داشت در سبد ۸

تن را به جان اگر چه توان داشتن به پای
پایندگی جان به خرد، نه به تن، بود ۹

بینش به عقل کن که وجود تو بینش است
جانم بدین سخن ز خرد نیست شرم زد ۱۰

از عقل توست هر گذرنده بقا پذیر
پس جز ز عقل خود ز چه جویی بقای خود؟ ۱۱

عقل تو کرد این که عیان است پیش تو
احوال هست گشته و کردار نیک و بد ۱۲

پیشی گرفته چرخ هزاران هزار دور
بنگر که چون به دو تک اندیشه در رسد ۱۳