متن به تقسیم‌بندی موجودات از دیدگاه عقل می‌پردازد. ابتدا موجودات را به دو دسته واجب‌الوجود و ممکن‌الوجود تقسیم می‌کند. ممکن‌الوجود نیز به جوهر و عرض تقسیم می‌شود. جوهر خود شامل پنج قسم است: جسم، هیولی، صورت، نفس و عقل. سپس اقسام عرض را بیان می‌کند که شامل کم، کیف، این، متی، مضاف، وضع، یفعل و ینفعل است. در نهایت اشاره می‌کند که این تقسیم‌بندی به مقولات عشر (ده گانه) منجر می‌شود.
متن دارای مفاهیم فلسفی و انتزاعی است که درک آن نیاز به سطحی از بلوغ فکری و آشنایی با مباحث پایه‌ای فلسفه دارد. معمولاً نوجوانان از سن 16 سالگی به بعد می‌توانند با چنین مفاهیمی ارتباط بهتری برقرار کنند.
قطعه ۶۸ - موجود منقسم به دو قسم است نزد عقل
یا واجب الوجود است یا ممکن الوجود ۱
ممکن دو قسم گشت یکی جوهر و عرض
جوهر به پنج قسم شد ای ناظم عقود ۲
جسم و دو اصل او که هیولی و صورت است
پس نفس و عقل این همه را یاد گیر زود ۳
نه قسم گشت جنس عرض این دقیقه را
در حال بحث جوهر عقلی نمی‌نمود ۴
پس کم و کیف و این و متی و مضاف و وضع
پس یفعل است و ینفعل ای مالک ودود ۵
اجناس کاینات مقولات عشر شد
نی گشت کم ازین نه بر این دیگری فزود ۶
برای ضبط گوهر با صدای خود، لطفا به حساب کاربری وارد شوید.
