این متن عرفانی به بیان وحدت وجود و یگانگی انسان با عالم هستی میپردازد. بایزید با بیان «همه گفتا منم» به اتحاد با حق اشاره میکند و تأکید دارد که اگر انسان به ذات خود آگاه شود، تمام عالم در او گم میشود. متن همچنین به محدودیتهای ادراک انسان و نیاز به بینش باطنی برای درک حقیقت اشاره دارد.
مفاهیم عمیق عرفانی و فلسفی موجود در متن برای درک و تحلیل نیاز به بلوغ فکری و آشنایی با مبانی عرفان اسلامی دارد. مخاطب باید توانایی درک مفاهیم انتزاعی مانند وحدت وجود و رابطه انسان با عالم را داشته باشد.
الحکایه و التمثیل
که هرچیزی که پنهانست و پیداست ۱
ز عرش و فرش و کونین این همه چیست
همه گفتا منم چون مردم از زیست ۲
هر آنگه کین نهاد او هم فروشد
همین عالم همان عالم فروشد ۳
نماند هیچ اگر تو مینمانی
که تو هم این جهان هم آن جهانی ۴
از آنگه باز کین عالم نهادند
بنا بر قالب آدم نهادند ۵
نهادی بوالعجب داری تو در اصل
بلاسی کرده اندر اطلسی وصل ۶
اگر صد قرن میگردی چو پرگار
نیاید وصل گاه تو پدیدار ۷
اگر بر آسمان گر بر زمینی
جزین چیزی که میبینی نبینی ۸
وگر در جوهرت چشمی شود باز
دو عالم بر تو افشانند از آغاز ۹
در آن ساعت که آن چشم آیدت پیش
دو عالم در تو گم گردد تو در خویش ۱۰
تویی آن جوهری گر میندانی
که برتر زین جهان و آن جهانی ۱۱
برای ضبط گوهر با صدای خود، لطفا به حساب کاربری وارد شوید.