بیست مهر: روز بزرگداشت حافظ

خلاصه و رده‌بندی سنی 16+

حسد به معنای آرزوی زوال نعمت از دیگران است و حرام شمرده می‌شود، زیرا نشانه‌ی ناخشنودی از قضای الهی و بدطینتی است. اما اگر شخصی آرزوی داشتن نعمتی مانند دیگران را داشته باشد، بدون تمایل به زوال آن از دیگران، به آن «غبطه» یا «منافسه» می‌گویند که در امور دینی پسندیده است. حسد تنها در دو مورد جایز است: وقتی نعمت به دست ظالم یا فاسقی باشد که از آن برای فساد استفاده می‌کند، اما هدف اصلی زوال فساد است، نه نعمت. همچنین، اگر شخصی توبه کند، دیگر آرزوی زوال نعمت از او جایز نیست.

متن دارای مفاهیم اخلاقی و دینی پیچیده‌ای است که درک آن‌ها نیاز به سطحی از بلوغ فکری و شناختی دارد. همچنین، بحث درباره‌ی موضوعاتی مانند حسد، ظلم، و توبه ممکن است برای مخاطبان جوان‌تر چالش‌برانگیز باشد.

مشاهده کامل

بدان که حسد آن بود که کسی را نعمتی رسد، آن را کاره باشی و زوال آن نعمت را خواهان باشی. این حرام باشد به دلیل اخبار و به دلیل آن که کراهیت در قضا و حکم آفریدگار است و خبث باطن است که نعمتی که تو را نخواهد بود، دیگری را زوال خواستن آن به جز از خبث نباشد لیکن اگر آن را زوال نخواهد و خود را مثال آن خواهد و آن نعمت را کاره نباشد، آن را غبطت و منافسه نیز گویند و این اگر در کاری دینی باشد محمود و باشد که واجب بود که حق تعالی می فرماید، «و فی ذلک فلینا فس المتنافسون» و گفت که «سابقوا الی مغره من ربکم» یعنی خویشتن را در کار دین در پیش یکدیگر افکنید. و رسول (ص) گفت، «حسد نیست مگر اندر دو چیز. یکی مردی که حق سبحانه و تعالی او را علمی و مالی دهد و اندر مال خویش به علم کار همی کند. و دیگری را علم و زهد بی مال دهد. گوید اگر مرا نیز مال بودی و همان کار کردمی. هردو اندر مزد برابرند و اگر مال در معصیت نفقه کند و دیگری گوید اگر مرا نیز بودی هم آن کردمی، هردو در بزه برابر باشند. پس این منافسه را نیز حسد گویند، ولکن در وی هیچ کراهیت نعمت دیگری نیست و کراهیت نعمت دیگران خود روا نیست مگر نعمتی به ظالمی و فاسقی رسد که آلت فساد و ظلم وی باشد. روا بود که زوال آن نعمت خواهد و به حقیقت نابودن ظلم و فسق خواسته باشد نه زوال نعمت را. نشان آن بود که اگر توبه کند آن کراهیت نماند و دوام آن نعمت خواهد. و اینجا دقیقه ای است که کسی را نعمت دادند و وی خویشتن را آن نعمت بر دل وی مثل آن خواهد. چون نبود باشد که تفاوت را کاره باشد، پس برخاستن تفاوت به زوال سبکتر باشد و از بماندن نعمت و بیم آن بود که طبع از این بایست خالی نبود. ولیکن چون این را کاره باشد و چنان که اگر به دست وی کردندی آن نعمت از وی بنگردانیدی، بدان مقدار که در طبع باشد، ماخوذ نبود.

غزالی