دیدن و نادیدن

شبی بمردمک چشم، طعنه زد مژگان
که چند بی سبب از بهر خلق کوشیدن ۱

همیشه بار جفا بردن و نیاسودن
همیشه رنج طلب کردن و نرنجیدن ۲

ز نیک و زشت و گل و خار و مردم و حیوان
تمام دیدن و از خویش هیچ نادیدن ۳

چو کارگر شده‌ای، مزد سعی و رنج تو چیست
بوقت کار، ضروری است کار سنجیدن ۴

ز بزم تیرهٔ خود، روشنی دریغ مدار
که روشنست ازین بزم، رخت برچیدن ۵

جواب داد که آئین کاردانان نیست
بخواب جهل فزودن، ز کار کاهیدن ۶

کنایتی است درین رنج روز خسته شدن
اشارتی است درین کار شب نخوابیدن ۷

مرا حدیثی هوی و هوس مکن تعلیم
هنروران نپسندند خود پسندیدن ۸

نگاهبانی ملک تن است پیشهٔ چشم
چنانکه رسم و ره پاست ره نوردیدن ۹

اگر پی هوس و آز خویش میگشتم
کنون نبود مرا دیده، جای گردیدن ۱۰

بپای خویش نیفکنده روشنی هرگز
اگر چه کار چراغ است نور بخشیدن ۱۱

نه آگهیست، ز حکم قضا شدن دلتنگ
نه مردمی است، ز دست زمانه نالیدن ۱۲

مگو چرا مژه گشتم من و تو مردم چشم
ازین حدیث، کس آگه نشد بپرسیدن ۱۳

هزار مسئله در دفتر حقیقت بود
ولی دریغ، که دشوار بود فهمیدن ۱۴

ز دل تپیدن و از دیده روشنی خواهند
ز خون دویدن و از اشک چشم، غلتیدن ۱۵

ز کوه و کاه گرانسنگی و سبکباری
ز خاک صبر و تواضع، ز باد رقصیدن ۱۶

سپهر، مردم چشمم نهاد نام از آن
که بود خصلتم، از خویش چشم پوشیدن ۱۷

هزار قرن ندیدن ز روشنی اثری
هزار مرتبه بهتر ز خویشتن دیدن ۱۸

هوای نفس چو دیویست تیره دل، پروین
بتر ز دیو پرستی است، خودپرستیدن ۱۹